Bỏ qua, tới nội dung chính

Giải quyết tranh chấp kinh doanh & thương mạiKiến thức pháp luật· Cập nhật 17/11/2026· Người viết:

Bên thuê dịch vụ chấm dứt hợp đồng rồi yêu cầu hoàn lại tiền ứng trước: giải quyết thế nào?

Khách hàng chấm dứt hợp đồng dịch vụ và đòi hoàn tiền ứng trước: doanh nghiệp cần xác định phần dịch vụ đã làm, khoản cọc, điều khoản không hoàn tiền và trách nhiệm quyết toán.

Luật sư Trần Việt Tùng
Tham vấn bởiLuật sư Trần Việt TùngLuật sư điều hànhRà soát pháp lý ngày 17/11/2026
Bên thuê dịch vụ chấm dứt hợp đồng rồi yêu cầu hoàn lại tiền ứng trước: giải quyết thế nào?

Khách hàng chấm dứt hợp đồng dịch vụ trước thời hạn không đương nhiên được hoàn lại toàn bộ tiền đã ứng trước; ngược lại, bên cung ứng cũng không mặc nhiên được giữ toàn bộ số tiền chỉ vì hợp đồng ghi “không hoàn tiền”. Cần xác định căn cứ chấm dứt, bản chất khoản tiền đã nhận, phần dịch vụ đã thực hiện và thiệt hại có thể chứng minh trước khi quyết toán.

1. Khách hàng chấm dứt hợp đồng: có phải trả lại 100% tiền ứng trước?

Không có một tỷ lệ hoàn tiền chung cho mọi hợp đồng dịch vụ. Đối với các giao dịch thuộc phạm vi điều chỉnh của Bộ luật Dân sự 2015, khoản 1 Điều 520 cho phép bên sử dụng dịch vụ đơn phương chấm dứt khi việc tiếp tục thực hiện không còn có lợi, nhưng phải báo trước một thời gian hợp lý, thanh toán tiền công tương ứng với phần dịch vụ đã thực hiện và bồi thường thiệt hại. Điều 428 còn quy định bên đã thực hiện nghĩa vụ có quyền yêu cầu thanh toán phần nghĩa vụ đã thực hiện khi hợp đồng bị đơn phương chấm dứt hợp pháp.

Điều đó cho thấy yêu cầu hoàn lại 100% số tiền đã chuyển không thể chỉ dựa vào việc khách hàng tuyên bố “không muốn tiếp tục”. Tuy nhiên, mức tiền bên cung ứng có thể giữ lại phải có căn cứ từ hợp đồng, công việc thực tế và trách nhiệm của các bên. Nếu dịch vụ chưa bắt đầu, hoặc nhà cung cấp vi phạm nghiêm trọng, kết quả quyết toán có thể rất khác.

Ví dụ giả định: Doanh nghiệp A thuê B triển khai một chương trình đào tạo nội bộ, trả trước 120 triệu đồng. Sau khi B đã khảo sát, xây dựng tài liệu và tổ chức một buổi đào tạo, A dừng dự án. Không thể suy luận rằng B phải hoàn cả 120 triệu, hoặc B được giữ cả 120 triệu. Cần kiểm tra giai đoạn nghiệm thu, cách định giá phần việc và căn cứ cho các khoản khác.

2. Phải phân biệt chấm dứt, hủy bỏ và thỏa thuận thanh lý

Các bên thường dùng cùng một từ “hủy hợp đồng” để chỉ những tình huống khác nhau. Cách gọi trong email không tự quyết định hậu quả pháp lý.

Cách hợp đồng kết thúcVấn đề pháp lý cần kiểm traHệ quả đối với tiền đã trả
Hai bên thỏa thuận chấm dứtNội dung thỏa thuận, phạm vi từ bỏ quyền yêu cầuQuyết toán theo thỏa thuận hợp pháp, có tính đến nghĩa vụ phát sinh
Khách hàng đơn phương chấm dứt việc thực hiệnCăn cứ theo thỏa thuận, Điều 520 hoặc Điều 428 BLDS, thông báoBên đã thực hiện có cơ sở yêu cầu thanh toán phần công việc; trách nhiệm bồi thường tùy trường hợp
Một bên hủy bỏ hợp đồng do vi phạmĐiều kiện hủy bỏ theo Điều 423, hậu quả theo Điều 427 BLDS; hoặc Điều 312–314 Luật Thương mại khi áp dụngXem xét hoàn trả lợi ích đã nhận; nếu không thể hoàn trả bằng hiện vật thì xem xét hoàn trả bằng tiền
Đình chỉ thực hiện hợp đồng thương mạiĐiều kiện và hậu quả tại Điều 310–311 Luật Thương mạiBên đã thực hiện nghĩa vụ có quyền yêu cầu thanh toán hoặc nghĩa vụ đối ứng

Theo Điều 427 BLDS, hủy bỏ hợp đồng về nguyên tắc làm phát sinh nghĩa vụ hoàn trả cho nhau những gì đã nhận, nhưng pháp luật có quy tắc xử lý phần nghĩa vụ đã thực hiện và trường hợp không thể hoàn trả bằng hiện vật. Điều 314 Luật Thương mại 2005 cũng quy định bên đã nhận lợi ích có thể phải hoàn trả bằng tiền nếu không thể hoàn lại chính lợi ích đó.

Vì vậy, ngay cả khi hợp đồng bị hủy bỏ hợp lệ, không nên mặc nhiên coi giá trị dịch vụ đã được cung ứng bằng 0. Ngược lại, nhà cung cấp không thể dùng một thông báo “chấm dứt” để tránh xem xét nghĩa vụ hoàn trả khi chính mình vi phạm.

3. Tiền ứng trước, tiền đặt cọc và phí không hoàn lại khác nhau thế nào?

Một khoản tiền chuyển vào đầu dự án có thể có nhiều bản chất. Không nên chỉ căn cứ vào mô tả giao dịch “deposit”, “cọc” hay “đợt 1” trên sao kê ngân hàng.

Khoản tiềnMục đích cần xác địnhCách xử lý khi hợp đồng kết thúc
Ứng trước/thanh toán trướcTrả trước một phần giá dịch vụĐối trừ với nghĩa vụ thanh toán thực tế; phần dư được xem xét hoàn trả
Đặt cọc theo Điều 328 BLDSBảo đảm giao kết hoặc thực hiện hợp đồngKiểm tra bên vi phạm nghĩa vụ được bảo đảm, chế tài đặt cọc và thỏa thuận khác
Phí khởi động, phí thiết lập dự ánTrả cho một đầu việc cụ thể hoặc khoản phí đã thỏa thuậnKiểm tra đầu việc đã hoàn thành, nội dung về hoàn phí và tính hợp pháp
Khoản phạt/chi phí hủyChế tài hoặc bù đắp tổn thất do kết thúc trước hạnKiểm tra sự thỏa thuận, điều kiện áp dụng và giới hạn pháp luật

Điều 328 BLDS quy định riêng về đặt cọc và hậu quả khi một bên từ chối giao kết hoặc thực hiện hợp đồng, trừ thỏa thuận khác. Không được tự động áp dụng cơ chế mất cọc hoặc trả gấp đôi cọc cho một khoản ứng trước giá dịch vụ.

Nếu hợp đồng thương mại quy định phạt vi phạm, Điều 300–301 Luật Thương mại đặt ra điều kiện về thỏa thuận phạt và giới hạn thông thường không quá 8% giá trị phần nghĩa vụ bị vi phạm (trừ trường hợp ngoại lệ luật định). Một điều khoản “giữ lại 100% tiền đã trả” có thể cần phân tích xem đó là giá dịch vụ đã phát sinh, thỏa thuận về đặt cọc, phân bổ rủi ro hay chế tài thực chất. Không thể mặc nhiên coi mọi điều khoản không hoàn tiền là phạt vi phạm, cũng không thể dùng tên gọi “phí” để bỏ qua quy định bắt buộc.

4. Khách hàng được chấm dứt vì không còn nhu cầu hay vì nhà cung cấp vi phạm?

Khách hàng thay đổi kế hoạch kinh doanh

Trường hợp dự án bị cắt ngân sách, thay đổi nhân sự hoặc không còn phù hợp chiến lược, cần rà soát điều khoản chấm dứt theo nhu cầu (termination for convenience). Nếu quan hệ thuộc trường hợp áp dụng Điều 520 khoản 1 BLDS, quyền chấm dứt đi kèm nghĩa vụ thông báo hợp lý, trả công cho phần dịch vụ đã thực hiện và bồi thường thiệt hại theo luật.

Việc khách hàng tự thay đổi kế hoạch không tự biến những công việc đã được nhà cung cấp thực hiện hợp lệ thành công việc không có giá trị thanh toán.

Khách hàng cho rằng dịch vụ không đạt chất lượng

Điều 516 khoản 2 BLDS quy định quyền đơn phương chấm dứt của bên sử dụng dịch vụ khi bên cung ứng vi phạm nghiêm trọng nghĩa vụ. Điều 519 khoản 4 cho phép yêu cầu giảm tiền dịch vụ và bồi thường nếu dịch vụ không đạt thỏa thuận hoặc công việc không hoàn thành đúng hạn.

Nhà cung cấp cần yêu cầu khách hàng nêu cụ thể tiêu chí không đạt, hạng mục bị phản đối, thời điểm thông báo và chứng cứ. Cần đối chiếu với điều kiện nghiệm thu, phạm vi công việc và cơ hội khắc phục đã thỏa thuận. Nếu chính nhà cung cấp vi phạm đến mức khách hàng không đạt mục đích giao kết, quyền hủy bỏ/chấm dứt và yêu cầu hoàn trả có thể được xem xét theo chế độ pháp lý tương ứng.

Khách hàng chưa thanh toán các đợt tiếp theo

Nếu khách hàng vừa chậm trả các đợt tiền đến hạn vừa đơn phương dừng hợp đồng, cần tách khoản ứng trước đã trả với những nghĩa vụ thanh toán khác. Khoản 2 Điều 520 BLDS cho phép bên cung ứng chấm dứt khi bên sử dụng vi phạm nghiêm trọng nghĩa vụ và yêu cầu bồi thường thiệt hại.

Tuy nhiên, bên cung ứng không được chỉ vì khách trả chậm một khoản nhỏ mà mặc nhiên khẳng định đã đủ điều kiện chấm dứt, nếu hợp đồng và tính chất vi phạm không hỗ trợ nhận định đó.

5. Xác định phần dịch vụ đã thực hiện: chứng cứ nào có giá trị?

Đây thường là phần quyết định tranh chấp. Đơn vị cung ứng nên lập bảng đối chiếu theo đầu việc, thay vì chỉ xuất trình bảng chấm công nội bộ.

Hạng mụcCần chứng minhChứng cứ phù hợp
Khởi động dự ánCông việc được khách hàng phê duyệt và đã triển khaiBiên bản họp, kế hoạch, email duyệt, tài liệu khảo sát
Sản phẩm trung gianPhần dịch vụ đã tạo ra và bàn giaoBáo cáo, bản thiết kế, tài liệu dự thảo, lịch sử phiên bản
Công việc đã nghiệm thuKết quả đáp ứng tiêu chíBiên bản nghiệm thu, email xác nhận, dữ liệu sử dụng kết quả
Phần đang thực hiệnTiến độ thực tế và phạm vi còn dở dangNhật ký dự án, thông tin tác nghiệp, phản hồi của khách
Chi phí phát sinhKhoản chi phù hợp nghĩa vụ và yêu cầu bồi thường nếu cóHợp đồng phụ, hóa đơn, chứng từ chi, tài liệu chứng minh không thể thu hồi

Chứng cứ điện tử như email, thông điệp dữ liệu và tài liệu bàn giao có thể được đánh giá theo Bộ luật Tố tụng dân sự 2015 và Luật Giao dịch điện tử 2023. Nhưng thời gian nhân viên ghi trên hệ thống nội bộ không tự chứng minh rằng khách hàng đã chấp nhận trả toàn bộ khoản phí tương ứng.

Nếu nhà cung cấp đã đặt mua dịch vụ từ bên thứ ba, cần phân biệt khoản này đã nằm trong giá của hạng mục hoàn thành hay là thiệt hại riêng phát sinh do việc chấm dứt. Tránh cộng hai lần cùng một khoản tổn thất trong bảng yêu cầu.

6. Cách lập bảng quyết toán tiền ứng trước sau chấm dứt

Doanh nghiệp có thể dùng một bảng với các nhóm khoản sau:

  1. A – Tổng tiền khách hàng đã trả: căn cứ sao kê và chứng từ nhận tiền.
  2. B – Giá trị phần dịch vụ có căn cứ thanh toán: theo giai đoạn, đầu việc hoặc phương pháp định giá có thể chứng minh.
  3. C – Các khoản phạt, bồi thường hoặc chi phí riêng hợp lệ: chỉ tính khi có đủ điều kiện áp dụng và chứng cứ, không trùng với B.
  4. D – Các khoản giảm trừ, hoàn trả khác: do dịch vụ không đạt, theo thỏa thuận hoặc quyết định có thẩm quyền.

Số tiền quyết toán sơ bộ có thể được trình bày là A − B − C + D (nếu C là khoản khách hàng có nghĩa vụ trả thêm và D là khoản điều chỉnh có lợi cho khách hàng). Đây chỉ là cấu trúc đối chiếu; khoản nào được giữ, được hoàn hoặc được yêu cầu thanh toán thêm phải có căn cứ riêng. Khi số dư âm, cần xem xét nghĩa vụ thanh toán bổ sung thay vì gọi là “hoàn tiền âm”.

Ví dụ giả định, không phải vụ việc Justix: Hợp đồng trị giá 200 triệu đồng, khách hàng đã ứng trước 120 triệu. Đến ngày chấm dứt, hai bên có chứng cứ xác định phần dịch vụ đủ điều kiện thanh toán trị giá 75 triệu đồng; chưa có căn cứ về bồi thường hay phạt. Khoản cần xem xét hoàn lại theo phép đối chiếu ban đầu là 45 triệu đồng. Con số sẽ thay đổi nếu phát sinh khoản hợp pháp khác, tranh chấp chất lượng hoặc thỏa thuận quyết toán riêng.

Ba lỗi thường khiến quyết toán bế tắc

  • Lấy tỷ lệ thời gian đã trôi qua để quy đổi thành phần trăm phí, dù hợp đồng trả theo sản phẩm hoặc kết quả.
  • Tính toàn bộ chi phí nhân công nội bộ như một khoản bồi thường riêng ngoài phí dịch vụ đã được tính, dẫn đến trùng lặp.
  • Xem “đã trả tiền đợt 1” đồng nghĩa khách hàng đã chấp nhận vô điều kiện mọi công việc và mọi điều khoản hủy hợp đồng.

7. Điều khoản “khách hàng chấm dứt sẽ không được hoàn tiền” có đương nhiên có hiệu lực?

Không thể kết luận chỉ dựa vào một câu. Cần đọc cả hợp đồng, phụ lục, cấu trúc thanh toán và ý chí các bên.

Nếu khoản tiền là phí của công việc đã hoàn thành, việc không hoàn lại có thể có cơ sở tương ứng. Nếu đó là khoản ứng trước cho dịch vụ chưa thực hiện, bên cung ứng phải giải thích căn cứ để giữ lại khi hợp đồng kết thúc. Nếu điều khoản thực chất là phạt vi phạm trong quan hệ thương mại, phải kiểm tra Điều 300–301 Luật Thương mại. Nếu là đặt cọc, phải xem Điều 328 BLDS và thỏa thuận về bảo đảm.

Cũng cần kiểm tra điều khoản đó có được thỏa thuận hợp lệ, có điều kiện áp dụng cụ thể và có xung đột với quy định bắt buộc hay không. Không nên tự khẳng định điều khoản vô hiệu hoặc có hiệu lực tuyệt đối trước khi xem toàn bộ hồ sơ.

8. Năm bước xử lý khi nhận yêu cầu hoàn lại toàn bộ tiền

Bước 1 – Xác định hành vi pháp lý của khách hàng. Yêu cầu họ làm rõ đang đề nghị hai bên thỏa thuận chấm dứt, đơn phương chấm dứt hay hủy bỏ do vi phạm; thời điểm có hiệu lực và căn cứ viện dẫn.

Bước 2 – Bảo toàn chứng cứ ngay ngày nhận thông báo. Lưu bản hợp đồng, email, nội dung giao việc, file bàn giao, lịch sử chỉnh sửa, đề nghị nghiệm thu và sao kê. Lập danh mục phần việc đang làm dở để tránh phát sinh thêm chi phí không cần thiết.

Bước 3 – Rà soát quyền giữ lại và nghĩa vụ hoàn trả. Tách tiền ứng trước, tiền cọc, phí đã phát sinh và những khoản yêu cầu bồi thường có chứng cứ. Thẩm định chất lượng công việc bị phản đối.

Bước 4 – Gửi văn bản quyết toán. Trình bày bảng đầu việc, giá trị tương ứng, khoản đã nhận, số tiền dự kiến hoàn hoặc còn phải thu; đề nghị khách hàng phản hồi từng mục cụ thể.

Bước 5 – Thương lượng, lập biên bản chấm dứt hoặc giải quyết tranh chấp. Văn bản thỏa thuận cần quy định thời điểm chấm dứt, số tiền và hạn thanh toán, việc bàn giao tài liệu, quyền sử dụng kết quả, bảo mật, hóa đơn/chứng từ và các quyền yêu cầu còn được bảo lưu hoặc đã được giải quyết.

Khi không đạt thỏa thuận, doanh nghiệp cần kiểm tra điều khoản trọng tài, thẩm quyền Tòa án và thời hiệu. Điều 319 Luật Thương mại quy định thời hiệu cơ bản hai năm đối với tranh chấp thương mại, trong khi Điều 429 BLDS quy định thời hiệu ba năm đối với tranh chấp hợp đồng dân sự; việc lựa chọn phải căn cứ quan hệ pháp luật cụ thể. Không tự đồng nhất thông báo chấm dứt với ngày bắt đầu thời hiệu cho mọi khoản yêu cầu.

9. Nếu tiền chuyển qua tài khoản cá nhân hoặc đã xuất hóa đơn thì sao?

Đây là hai vấn đề cần xử lý song song nhưng không thay thế việc xác định nghĩa vụ hoàn tiền.

Nếu hợp đồng ký với công ty nhưng tiền vào tài khoản cá nhân của người quản lý, phải làm rõ người nhận có được công ty ủy quyền, công ty có ghi nhận số tiền đó hay không và chủ thể nào thực sự phải trả/hoàn. Không nên tự suy luận rằng mọi khoản chuyển vào tài khoản cá nhân đều trở thành nghĩa vụ cá nhân, hoặc doanh nghiệp đương nhiên không có trách nhiệm.

Việc đã lập hóa đơn cũng không tự quyết định rằng dịch vụ đã hoàn thành hoặc không phải hoàn tiền. Khi các bên đạt thỏa thuận giảm giá, hoàn tiền hoặc điều chỉnh giao dịch, bộ phận kế toán cần xem xét quy định hóa đơn, thuế đang áp dụng và các chứng từ điều chỉnh phù hợp. Không lập lại hồ sơ trái diễn biến thực tế.

10. Khi nào cần luật sư hỗ trợ quyết toán hợp đồng dịch vụ?

Doanh nghiệp có thể tự đối chiếu khi hai bên thống nhất phần việc hoàn thành, cách tính phí và khoản ứng trước. Luật sư nên được xem xét tham gia khi có điều khoản “không hoàn tiền”, tranh chấp về mức độ hoàn thành, yêu cầu bồi thường, khoản tiền chuyển vào tài khoản khác với bên ký hợp đồng, hoặc khả năng khởi kiện.

Trong phạm vi dịch vụ tranh chấp hợp đồng, Công ty Luật TNHH Justix có thể rà soát hợp đồng và chứng cứ, phân loại khoản tiền đã nhận, lập phương án quyết toán, soạn thư phúc đáp/yêu cầu thanh toán, hỗ trợ thương lượng hoặc chuẩn bị hồ sơ giải quyết tranh chấp theo thỏa thuận dịch vụ.

Sản phẩm công việc tùy hồ sơ có thể là báo cáo pháp lý về căn cứ chấm dứt, bảng quyết toán và đánh giá chứng cứ, dự thảo biên bản chấm dứt hoặc hồ sơ tố tụng. Việc lựa chọn phương án cần dựa trên số tiền thực sự có căn cứ và khả năng giải quyết tranh chấp, thay vì chỉ bảo vệ con số “hoàn 100%” hoặc “giữ 100%”.

Căn cứ pháp lý

  • BLDS 2015: Điều 328 (đặt cọc); Điều 422–423, 427–429 (chấm dứt, hủy bỏ, thời hiệu); Điều 513–520 (dịch vụ); Điều 683 (hợp đồng có yếu tố nước ngoài).
  • Luật Thương mại 2005: Điều 300–305 (chế tài), 310–315 (đình chỉ/hủy bỏ), 319 (thời hiệu), nếu áp dụng.
  • Luật Giao dịch điện tử 2023 và Bộ luật Tố tụng dân sự 2015: giá trị thông điệp dữ liệu, chứng cứ và nghĩa vụ chứng minh.

Bài viết mang tính tham khảo, dựa trên quy định tại thời điểm đăng. Để được tư vấn cho trường hợp cụ thể, vui lòng liên hệ luật sư.