Bên thuê cố tình không ký nghiệm thu dù công việc đã hoàn thành: có đòi được tiền không?
Doanh nghiệp đã hoàn thành dịch vụ nhưng khách hàng không ký nghiệm thu cần phân biệt điều kiện thanh toán, chứng cứ thực hiện và khả năng khách hàng cố ý cản trở việc nghiệm thu.
Bên cung cấp dịch vụ có thể yêu cầu khách hàng thanh toán dù chưa ký biên bản nghiệm thu, nếu có căn cứ chứng minh công việc đã được thực hiện và việc thiếu chữ ký là do khách hàng cố ý cản trở điều kiện thanh toán. Tuy nhiên, không phải cứ bàn giao kết quả hoặc gửi thư mời nghiệm thu là khoản phí đương nhiên đến hạn. Doanh nghiệp cần đối chiếu điều khoản hợp đồng, chất lượng thực hiện và nguyên nhân khách hàng chưa xác nhận.
Tranh chấp loại này thường xảy ra sau khi đơn vị tư vấn, công nghệ, thiết kế hoặc cung cấp dịch vụ theo dự án đã gửi sản phẩm cuối cùng. Bộ phận chuyên môn của khách hàng tiếp nhận hoặc sử dụng kết quả nhưng người được chỉ định ký nghiệm thu không phản hồi, liên tục trì hoãn hoặc từ chối ký mà không đưa ra thiếu sót cụ thể. Cách xử lý không phải là tự lập biên bản xác nhận thay khách hàng, mà là chứng minh nghĩa vụ cung cấp dịch vụ đã được thực hiện và làm rõ trách nhiệm của bên không hợp tác nghiệm thu.
1. Không ký nghiệm thu có đồng nghĩa khách hàng chưa phải trả tiền?
Không. Trước hết phải xác định nghiệm thu là điều kiện làm phát sinh nghĩa vụ thanh toán, một thủ tục xác nhận kết quả, hay đơn thuần là một trong những tài liệu của hồ sơ thanh toán. Ba cách quy định này có thể dẫn đến hậu quả khác nhau.
Chẳng hạn, nếu hợp đồng ghi “thanh toán trong 15 ngày kể từ ngày hai bên ký biên bản nghiệm thu”, chữ ký có thể là một điều kiện của nghĩa vụ trả tiền. Bên cung cấp dịch vụ không nên bỏ qua điều kiện này chỉ vì đã phát hành hóa đơn. Nhưng nếu việc ký không xảy ra do chính bên có nghĩa vụ thanh toán cố ý cản trở, khoản 2 Điều 284 và khoản 2 Điều 120 Bộ luật Dân sự 2015 cho phép xem xét hệ quả pháp lý theo hướng coi điều kiện đã xảy ra.
Trong hợp đồng cung ứng dịch vụ thương mại, Điều 85 Luật Thương mại 2005 đặt ra nghĩa vụ thanh toán theo thỏa thuận và nghĩa vụ hợp tác cần thiết của khách hàng. Điều 87 chỉ xác định thời điểm hoàn thành cung ứng dịch vụ là hạn thanh toán khi không có thỏa thuận về thời hạn và không có thói quen thanh toán giữa các bên. Không thể viện dẫn điều luật này để tự động gạt bỏ một điều khoản nghiệm thu hợp lệ.
Vì vậy, khi quyết định có gửi yêu cầu đòi tiền hay không, doanh nghiệp nên đặt bốn câu hỏi: hợp đồng yêu cầu ai ký, ký dựa trên tiêu chí nào, nhà cung cấp đã đáp ứng tiêu chí đó chưa và vì sao việc ký chưa diễn ra. Những câu trả lời này cũng quyết định khoản nào đã đến hạn, khoản nào còn phải khắc phục hoặc đối chiếu.
2. Khi nào việc từ chối nghiệm thu được coi là cản trở điều kiện thanh toán?
Khoản 1 Điều 284 Bộ luật Dân sự 2015 thừa nhận các bên có thể thỏa thuận điều kiện thực hiện nghĩa vụ. Khoản 2 điều này dẫn chiếu khoản 2 Điều 120 đối với trường hợp điều kiện không xảy ra hoặc xảy ra do tác động của một bên. Theo cơ chế đó, nếu một bên cố ý cản trở trực tiếp hoặc gián tiếp khiến điều kiện không thể xảy ra, điều kiện có thể được coi như đã xảy ra về mặt pháp lý.
Đây là cơ chế chống việc một bên tự tạo ra lý do để không thực hiện nghĩa vụ của chính mình, chứ không phải quy tắc “quá hạn không ký thì mặc nhiên nghiệm thu”. Để vận dụng, bên cung cấp dịch vụ cần xác định đầy đủ hành vi cản trở và mối liên hệ giữa hành vi đó với việc điều kiện không xảy ra. Ví dụ: đã gửi hồ sơ đáp ứng yêu cầu, khách hàng đã xác nhận khối lượng qua nhân sự chuyên môn, không phản đối chất lượng trong các lần trao đổi nhưng người có nhiệm vụ ký cố tình không thực hiện. Ngược lại, khách hàng không ký vì phát hiện lỗi có căn cứ, chưa được bàn giao đủ tài liệu hoặc chưa hoàn thành bước kiểm thử đã thỏa thuận thì chưa thể kết luận có hành vi cản trở.
Bài học từ tranh chấp trọng tài số 026 được VIAC công bố
Trong bài học tranh chấp số 026, hợp đồng quy định khoản phí dịch vụ theo quý được trả sau khi hai bên ký nghiệm thu và chấp nhận dịch vụ. Bên cung cấp đã thực hiện công việc; các bộ phận chuyên môn của khách hàng có ký xác nhận khối lượng, song người đại diện theo pháp luật của khách hàng không ký nghiệm thu. Hội đồng Trọng tài xem xét diễn biến thực hiện, việc thiếu phản đối về công việc và nguyên nhân không có chữ ký, từ đó chấp nhận yêu cầu thanh toán phí còn thiếu.
Ý nghĩa có thể rút ra là chữ ký của người có thẩm quyền không nên được xem tách rời khỏi toàn bộ quá trình thực hiện hợp đồng. Dù vậy, đây là vụ việc công khai có tình tiết riêng; không phải án lệ có hiệu lực bắt buộc cho mọi tranh chấp và cũng không phải hồ sơ do Justix thực hiện. Bên đòi phí không thể chỉ dẫn bài học này rồi mặc nhiên cho rằng mình đã hoàn tất nghĩa vụ.
3. Công việc đã hoàn thành phải được chứng minh theo tiêu chí nào?
Đầu tiên, cần phân loại nghĩa vụ cung cấp dịch vụ. Điều 79 Luật Thương mại 2005 điều chỉnh trường hợp dịch vụ phải đạt kết quả công việc phù hợp hợp đồng và mục đích giao kết; Điều 80 đề cập dịch vụ có tính chất đòi hỏi nỗ lực và khả năng cao nhất để đạt kết quả mong muốn, trừ thỏa thuận khác. Hai nhóm này không có cùng cách đánh giá việc hoàn thành.
Với dịch vụ thiết kế giao bộ bản vẽ đã được mô tả cụ thể, doanh nghiệp cần đối chiếu sản phẩm, số lượng, định dạng và tiêu chuẩn kỹ thuật. Với dịch vụ tư vấn hoặc hỗ trợ vận hành tính theo giai đoạn, cần xem báo cáo công việc, phạm vi tư vấn, các buổi làm việc và chuẩn mực thực hiện đã cam kết; không thể lấy riêng việc khách hàng chưa đạt mục tiêu kinh doanh để chứng minh nhà cung cấp vi phạm nếu kết quả đó không phải nghĩa vụ đã thỏa thuận.
Trong cả hai trường hợp, cần tách hoàn thành công việc, bàn giao kết quả, nghiệm thu và đến hạn trả tiền. Sau đây là Bốn sự kiện có thể trùng thời điểm nhưng không đồng nhất về pháp lý.
Tình trạng hồ sơ
Điều cần kiểm tra trước khi đòi tiền
Có biên bản hoàn thành do hai bên ký
Chữ ký có đúng người có thẩm quyền và có kèm điều kiện bảo lưu nào không
Bộ phận kỹ thuật đã xác nhận khối lượng
Phạm vi xác nhận, vai trò của người ký, quan hệ với điều khoản yêu cầu người đại diện ký nghiệm thu
Đã gửi sản phẩm nhưng không nhận phản hồi
Đã gửi đúng kênh, đủ hồ sơ và đến hạn phản hồi theo hợp đồng chưa
Khách hàng đã đưa kết quả vào sử dụng
Chứng cứ sử dụng có liên quan tới phần việc được yêu cầu thanh toán hay không
Khách hàng có văn bản nêu lỗi cụ thể
Mức độ lỗi, nghĩa vụ khắc phục, tác động tới điều kiện thanh toán và phần giá trị không tranh chấp
Biên bản xác nhận khối lượng của phòng ban không đương nhiên thay thế chữ ký nghiệm thu của người đại diện nếu hợp đồng có yêu cầu riêng. Ngược lại, giá trị chứng minh của tài liệu đó cũng không biến mất chỉ vì người ký không phải đại diện theo pháp luật. Cần đánh giá tài liệu trong toàn bộ bối cảnh giao dịch, thẩm quyền được giao và hành vi tiếp nhận thực tế của doanh nghiệp khách hàng.
4. Bộ phận kỹ thuật đã xác nhận khối lượng nhưng giám đốc không ký nghiệm thu: có đủ cơ sở yêu cầu thanh toán?
Có thể có cơ sở yêu cầu thanh toán, nhưng không thể chỉ dựa vào chữ ký của bộ phận kỹ thuật để kết luận toàn bộ công việc đã được nghiệm thu. Cần xác định giấy xác nhận đó ghi nhận sự kiện gì; ai có thẩm quyền xác nhận khối lượng, chất lượng và chấp thuận nghiệm thu; bên cung cấp đã thực hiện đến đâu; cuối cùng là lý do người được giao ký nghiệm thu chính thức không ký. Nếu hợp đồng quy định chữ ký của giám đốc là điều kiện thanh toán, đây còn là vấn đề về việc điều kiện đó có bị chính bên thuê cố ý cản trở hay không.
4.1. Xác nhận khối lượng không nhất thiết là chấp thuận nghiệm thu cuối cùng
Một biên bản mang tên “xác nhận khối lượng”, “kiểm tra kỹ thuật”, “ghi nhận công việc đã thực hiện” thường giúp chứng minh rằng người ký đã kiểm tra hoặc ghi nhận một phần sự kiện thực tế. Chẳng hạn, nhân viên kỹ thuật có thể xác nhận đã lắp đặt 30 thiết bị, hoàn thành kiểm thử một phân hệ hoặc đã tham dự buổi bàn giao. Nhưng từ việc ghi nhận số lượng công việc chưa thể tự suy ra người đó đã kết luận chất lượng đạt chuẩn, chấp nhận giá trị thanh toán hay đồng ý miễn mọi nghĩa vụ còn lại của bên cung cấp.
Muốn đánh giá đúng, phải đọc nội dung cụ thể của biên bản. Nếu tài liệu ghi “đã hoàn tất kiểm thử các chức năng theo Phụ lục 02, không còn lỗi mức nghiêm trọng” và có kèm phiếu kết quả kiểm thử, giá trị chứng minh về chất lượng có thể đáng kể hơn một giấy ghi chung “đã triển khai”. Trường hợp người ký còn ghi rõ “chỉ xác nhận hiện trạng, chưa thay cho nghiệm thu”, cần giữ nguyên giới hạn đó trong bảng công nợ và văn bản yêu cầu thanh toán. Không được cắt bỏ dòng bảo lưu khi xuất trình chứng cứ.
Thẩm quyền thực hiện một công việc chuyên môn cũng khác thẩm quyền đại diện doanh nghiệp xác lập hoặc thay đổi nghĩa vụ trong hợp đồng. Theo Điều 141–143 Bộ luật Dân sự 2015, phạm vi đại diện và hậu quả của giao dịch do người không có thẩm quyền hoặc vượt quá thẩm quyền cần được đánh giá theo những căn cứ luật định. Tuy nhiên, không nên áp dụng máy móc các quy định này để phủ nhận mọi biên bản chuyên môn: một tài liệu có thể chưa đủ hiệu lực thay mặt doanh nghiệp chấp thuận nghiệm thu, nhưng vẫn có giá trị chứng minh việc kiểm tra, tiếp nhận hoặc sử dụng công việc.
4.2. Điều khoản nào quyết định chữ ký của giám đốc có bắt buộc để thanh toán?
Doanh nghiệp nên đặt hợp đồng, phụ lục công việc, quy trình nghiệm thu và các xác nhận thực tế cạnh nhau. Có hợp đồng quy định trưởng bộ phận kỹ thuật ký nghiệm thu từng hạng mục, giám đốc chỉ ký biên bản tổng hợp; có hợp đồng yêu cầu cả hai cấp ký trước khi thanh toán; cũng có hợp đồng chỉ dùng chữ ký giám đốc như một bước phê duyệt hồ sơ nội bộ. Sự khác nhau giữa các cách soạn này ảnh hưởng trực tiếp đến thời điểm khoản phí đến hạn.
Nếu văn bản hợp đồng chỉ định rõ giám đốc hoặc người được ủy quyền là người ký biên bản nghiệm thu cuối cùng, chữ ký của kỹ thuật viên không tự động thay thế chữ ký đó. Bên cung cấp có thể dựa vào tài liệu kỹ thuật để chứng minh đã thực hiện công việc, nhưng vẫn cần chứng minh điều kiện thanh toán đã được đáp ứng, được thay đổi hợp lệ, hoặc việc điều kiện không xảy ra do bên thuê cố ý cản trở theo cơ chế tại khoản 2 Điều 284 và khoản 2 Điều 120 Bộ luật Dân sự 2015.
Ngược lại, nếu các bên đã có nhiều đợt thanh toán trước đây dựa trên xác nhận của cùng bộ phận, việc sử dụng tài liệu đó có thể là tình tiết để giải thích ý chí và cách thực hiện hợp đồng. Cần kiểm tra những lần thanh toán trước có cùng phạm vi và quy trình hay không; không được suy từ một lần kế toán đã trả tiền thành một giấy ủy quyền chung cho mọi giao dịch sau đó.
4.3. Khi nào sự từ chối của người đứng đầu có dấu hiệu cản trở điều kiện thanh toán?
Điều 120 khoản 2 Bộ luật Dân sự 2015 xử lý trường hợp một bên cố ý tác động để điều kiện làm phát sinh hoặc hủy bỏ giao dịch không thể xảy ra; Điều 284 khoản 2 dẫn chiếu cơ chế này đối với nghĩa vụ có điều kiện. Để viện dẫn, bên đòi tiền phải làm rõ hành vi cản trở, yếu tố cố ý và mối liên hệ giữa hành vi ấy với việc không ký nghiệm thu. Chỉ có hiện tượng chậm ký hoặc thay đổi lãnh đạo chưa đủ để kết luận bên thuê đã cố tình né nghĩa vụ.
Ví dụ, hồ sơ cho thấy nhà cung cấp đã hoàn thành đúng nội dung hợp đồng, hồ sơ nghiệm thu đầy đủ; bộ phận kỹ thuật của khách hàng đã kiểm tra và xác nhận, bên thuê không nêu lỗi hoặc yêu cầu khắc phục cụ thể, nhưng người có trách nhiệm phê duyệt từ chối ký qua nhiều lần nhắc mà không đưa ra căn cứ. Những dữ kiện này có thể hỗ trợ lập luận rằng điều kiện ký nghiệm thu bị cản trở. Nếu có biên bản họp thể hiện lãnh đạo chủ động yêu cầu không ký chỉ để trì hoãn thanh toán, chứng cứ về động cơ và hành vi cản trở càng cần được đánh giá kỹ.
Ở chiều ngược lại, nếu bên thuê chỉ ra thiếu thiết bị, không đạt bài kiểm thử đã thỏa thuận, chưa bàn giao tài liệu vận hành hoặc đang chờ kiểm tra an toàn bắt buộc, việc không ký có thể có lý do chính đáng. Bên cung cấp phải đối chiếu từng phản đối với tiêu chuẩn và phạm vi công việc; không thể gọi mọi yêu cầu sửa lỗi là “cố tình cản trở”. Đây là điểm cần nêu công bằng ngay cả khi doanh nghiệp đang là bên đòi tiền.
4.4. Đọc biên bản của phòng kỹ thuật như một chứng cứ, không như quyết định thanh toán
Tài liệu hoặc hành vi
Có thể hỗ trợ chứng minh
Chưa thể tự chứng minh
Biên bản kỹ thuật ghi số lượng, hạng mục và thời điểm
Công việc nào đã được kiểm tra hoặc ghi nhận; người tham gia kiểm tra
Đã nghiệm thu toàn bộ chất lượng hoặc chấp thuận giá trị cuối cùng
Kết quả kiểm thử kèm chữ ký người phụ trách kỹ thuật
Mức độ đáp ứng chỉ tiêu đã thử, tình trạng lỗi tại thời điểm kiểm tra
Đã hoàn tất mọi tiêu chí ngoài phạm vi kiểm thử
Email trưởng dự án xác nhận “đã hoàn thành”
Thông tin bên thuê đã nhận và phản hồi về kết quả
Quyền ký nghiệm thu hoặc quyền điều chỉnh giá nếu chưa có căn cứ
Quy chế phân quyền, giấy ủy quyền hoặc phụ lục chỉ định người nghiệm thu
Người nào được giao xác nhận, phê duyệt và ký từng bước
Chất lượng công việc có thực sự đạt nếu thiếu tài liệu chuyên môn
Khách hàng đưa kết quả vào sử dụng
Việc tiếp nhận, khai thác thành quả và thời điểm sử dụng
Mọi lỗi đã được chấp nhận hoặc mọi khoản phí đã đến hạn
Thư mời nghiệm thu, biên nhận hồ sơ, lời từ chối ký
Doanh nghiệp đã yêu cầu thực hiện thủ tục; nguyên nhân bị trì hoãn
Hành vi cản trở là cố ý nếu không có chứng cứ bổ trợ
Hóa đơn và bảng công nợ
Số tiền nhà cung cấp yêu cầu, phương pháp tính và lịch giao dịch
Khối lượng thực hiện, thẩm quyền người xác nhận và điều kiện đến hạn
Cách lập hồ sơ hiệu quả là chọn từng hạng mục và mốc thanh toán làm đơn vị đối chiếu. Với mỗi mốc, sắp theo thứ tự: điều khoản kỹ thuật → sản phẩm đã giao → kết quả kiểm tra → người ký xác nhận → yêu cầu nghiệm thu chính thức → phản hồi của bên thuê → chứng từ tiền đã nhận. Nếu bộ phận kỹ thuật chỉ xác nhận 80% khối lượng, không nên từ tài liệu đó tính ngay 100% giá trị hợp đồng; phần còn lại phải có căn cứ độc lập.
4.5. Cách vận dụng bài học trọng tài VIAC số 026 mà không suy diễn quá phạm vi vụ việc
Trong tình huống tranh chấp số 026 được VIAC công bố, điều kiện thanh toán yêu cầu hai bên ký nghiệm thu dịch vụ. Hội đồng Trọng tài không chỉ căn cứ vào xác nhận khối lượng của các bộ phận chuyên môn, mà còn xem xét việc bên cung cấp đã tiến hành công việc, bên thuê không có văn bản phản đối hoặc yêu cầu xử lý tồn đọng và nguyên nhân thiếu chữ ký người đại diện. Từ đó, Hội đồng áp dụng quy định về nghĩa vụ có điều kiện để giải quyết yêu cầu tiền dịch vụ còn thiếu.
Bài học thực hành là phải kết nối chứng cứ kỹ thuật với hành vi của bên thuê trong toàn bộ quá trình nghiệm thu. Nói “trưởng phòng kỹ thuật đã ký nên giám đốc buộc phải trả” sẽ làm yếu lập luận vì bỏ qua thẩm quyền và điều kiện hợp đồng. Lập luận chặt chẽ hơn là: kết quả đã được thực hiện và kiểm tra; phần nghĩa vụ có tranh chấp được xác định; yêu cầu nghiệm thu đã gửi đúng thủ tục; bên thuê không chứng minh được căn cứ từ chối phù hợp; hành vi không ký khiến điều kiện thanh toán không thể hoàn tất. Các sự kiện ấy phải được chứng minh, không phải chỉ diễn đạt thành kết luận.
Cũng cần phân biệt việc Hội đồng Trọng tài xử lý một tranh chấp cụ thể với quy định áp dụng chung. Nguồn VIAC là bình luận vụ việc đã công khai, không phải án lệ buộc mọi cơ quan giải quyết tranh chấp phải phán quyết giống nhau và không phải hồ sơ do Justix thực hiện.
4.6. Ví dụ giả định: ba khoản phí nhưng chỉ một phần có cơ sở đòi ngay
Tình huống giả định, không phải hồ sơ khách hàng Justix: Công ty A cung cấp dịch vụ triển khai hệ thống quản lý kho cho Công ty B, chia thành ba giai đoạn. Giai đoạn một trị giá 120 triệu đồng đã được nghiệm thu và thanh toán. Giai đoạn hai trị giá 180 triệu đồng có biên bản kiểm thử và xác nhận của phòng kỹ thuật Công ty B; hợp đồng yêu cầu giám đốc B ký biên bản nghiệm thu cuối cùng trước khi thanh toán. Sau nhiều thư mời nghiệm thu, giám đốc chưa ký và không chỉ ra sai sót. Giai đoạn ba trị giá 70 triệu đồng còn hai chức năng chưa đạt yêu cầu đã được ghi nhận.
Với 180 triệu đồng của giai đoạn hai, Công ty A có thể rà soát điều khoản, kiểm tra chứng cứ đã bàn giao, xác nhận kỹ thuật, các thư mời và phản hồi để đánh giá liệu có căn cứ yêu cầu thanh toán dựa trên việc điều kiện bị cản trở. Kết luận vẫn phụ thuộc chứng cứ và mức độ hoàn thành thực tế. Với 70 triệu đồng của giai đoạn ba, không thể tự động áp dụng cùng lập luận nếu lỗi kỹ thuật thực sự còn tồn tại và chưa xử lý. Khoản 120 triệu đồng đã trả cũng không nên cộng lần nữa vào yêu cầu thu hồi.
Tách từng khoản như vậy giúp doanh nghiệp gửi yêu cầu đúng mức: đề nghị thanh toán phần có cơ sở, yêu cầu khách xác định lỗi đối với phần chưa được chấp thuận, đồng thời bảo lưu những quyền có căn cứ khác. Việc ghi một dòng “Công ty B còn nợ 250 triệu đồng, phải trả ngay” mà không giải thích hai trạng thái nghiệm thu sẽ tạo khoảng trống chứng minh.
4.7. Mẫu đoạn yêu cầu giải thích lý do không ký nghiệm thu
Doanh nghiệp có thể sử dụng đoạn sau trong công văn gửi bên thuê, sau khi thay đủ thông tin và kiểm tra quy định thông báo của hợp đồng:
Căn cứ Hợp đồng số […], Biên bản xác nhận khối lượng/kiểm tra kỹ thuật ngày […] của [bộ phận/người ký] và hồ sơ bàn giao đính kèm, chúng tôi đã đề nghị Quý Công ty tổ chức và hoàn tất thủ tục nghiệm thu đối với các hạng mục […]. Đến thời điểm gửi văn bản này, chúng tôi chưa nhận được biên bản nghiệm thu có chữ ký của người được chỉ định theo hợp đồng, cũng chưa nhận được danh sách cụ thể các công việc được cho là chưa đạt yêu cầu. Đề nghị Quý Công ty, trước ngày […], xác nhận thời điểm nghiệm thu hoặc thông báo bằng văn bản từng nội dung chưa đạt, tiêu chí áp dụng và tài liệu chứng minh để hai bên đối chiếu, xử lý. Chúng tôi bảo lưu quyền yêu cầu thanh toán đối với các công việc đã có đủ căn cứ theo hợp đồng và pháp luật áp dụng, bao gồm quyền viện dẫn quy định về nghĩa vụ có điều kiện nếu việc nghiệm thu bị cố ý cản trở.
Đây là mẫu trao đổi nghiệp vụ, không phải một thông báo làm phát sinh cơ chế mặc nhiên nghiệm thu. Thời hạn trả lời do doanh nghiệp đề xuất phải phù hợp hợp đồng và tình huống; không được trình bày như một thời hạn luật định áp dụng cho mọi dịch vụ. Nếu có tranh chấp rõ về chất lượng, nội dung công văn cũng cần ghi nhận việc kiểm tra, khắc phục hoặc giám định mà hai bên còn phải thực hiện.
5. Nếu khách hàng không ký vì phản đối chất lượng thì xử lý thế nào?
Không phải mọi hành vi từ chối nghiệm thu đều trái hợp đồng. Nhà cung cấp phải kiểm tra xem phản đối của khách hàng có dựa trên tiêu chí kỹ thuật, mức chất lượng, phạm vi hoặc tiến độ đã thỏa thuận hay không. Trong dịch vụ phải đạt kết quả, Điều 79 Luật Thương mại yêu cầu kết quả phù hợp với hợp đồng và mục đích của giao dịch. Nếu nhà cung cấp chưa đáp ứng các yêu cầu này, việc khách hàng yêu cầu chỉnh sửa có thể có căn cứ.
Doanh nghiệp nên yêu cầu khách hàng xác định hạng mục không đạt, tiêu chí so sánh, tài liệu chứng minh và phương án kiểm tra lại. Nếu có lỗi thực sự, cần lập bảng khắc phục, ấn định đầu mối tiếp nhận và thời gian nghiệm thu lại. Nếu hai bên chỉ tranh cãi về một hạng mục nhỏ, nên xem hợp đồng có cho nghiệm thu từng phần hoặc thanh toán phần không tranh chấp hay không, thay vì gộp toàn bộ dự án thành một khoản chưa thể xác định.
Nếu khách hàng liên tục đưa ra yêu cầu mới ngoài phạm vi đã giao kết, nhà cung cấp phải phân biệt sửa lỗi của công việc cũ với thay đổi hoặc bổ sung công việc. Một yêu cầu phát sinh có thể cần báo giá, thời hạn và cơ chế chấp thuận riêng; không nên tự nhận đó là nghĩa vụ miễn phí, cũng không nên tự ý tính phí bổ sung nếu chưa có căn cứ.
6. Hồ sơ chứng cứ cần lập khi khách hàng từ chối ký nghiệm thu
Theo Điều 91, 94, 95 và 108 Bộ luật Tố tụng dân sự 2015, người đưa ra yêu cầu phải chứng minh căn cứ của mình; chứng cứ phải được xem xét về tính hợp pháp, liên quan và giá trị chứng minh. Doanh nghiệp nên xây dựng một chuỗi chứng cứ theo thời gian, không chỉ tập hợp nhiều ảnh chụp hoặc công văn rời rạc.
Vấn đề phải chứng minh
Tài liệu nên đối chiếu
Điểm thường bị phản bác
Hai bên đã thống nhất điều kiện nghiệm thu
Hợp đồng, phụ lục, SOW, báo giá, email thay đổi yêu cầu
Điều kiện có được sửa đổi hợp lệ hay không
Công việc đã thực hiện đúng phạm vi
Báo cáo tiến độ, file bàn giao, nhật ký tác vụ, bản ghi họp, xác nhận khối lượng
Lịch hẹn bị hủy, yêu cầu ký lặp lại, phản hồi không có lý do, chứng cứ bộ phận đã tiếp nhận
Có lý do khách quan hoặc phản đối chất lượng hợp lý không
Giá trị đến hạn
Bảng công việc, giá hợp đồng, đợt thanh toán, hóa đơn, số đã thu, khoản giữ lại
Có khoản nào chưa đến hạn hoặc cần giảm trừ không
Email, hệ thống quản lý công việc và tin nhắn có giá trị gì?
Điều 8–11 Luật Giao dịch điện tử 2023 thừa nhận giá trị pháp lý và khả năng sử dụng thông điệp dữ liệu làm chứng cứ theo điều kiện luật định. Vì vậy, email bàn giao, nhật ký trên phần mềm dự án, tin nhắn xác nhận đã nhận file hoặc yêu cầu điều chỉnh có thể giúp nối các giai đoạn công việc. Giá trị của chúng phụ thuộc độ tin cậy về người gửi, người nhận, tính toàn vẹn và bối cảnh.
Bên cung cấp nên giữ bản dữ liệu gốc, tệp đính kèm, lịch sử sửa đổi, thông tin tài khoản và dấu thời gian khi có. Không nên chỉ giữ ảnh chụp một dòng “đã nhận” mà bỏ toàn bộ cuộc trao đổi. Việc thu thập dữ liệu phải hợp pháp, đặc biệt với tài khoản, hệ thống hoặc thông tin nội bộ của khách hàng.
7. Quy trình xử lý từ khi phát hiện việc từ chối nghiệm thu
Trước khi gửi yêu cầu thanh toán: phân loại nguyên nhân
Người phụ trách dự án và pháp chế cần cùng đọc điều khoản nghiệm thu, so sánh sản phẩm với tiêu chí đã thống nhất, xác định người có quyền ký và khoanh vùng phần việc có tranh chấp. Nếu khách hàng có nêu lỗi, cần kiểm tra từng lỗi bằng tài liệu; nếu chưa có phản đối, ghi nhận ngày bàn giao và tất cả lần đề nghị nghiệm thu. Bước này tránh hai sai lầm: vội kết luận khách hàng cố tình cản trở và tiếp tục thực hiện miễn phí các công việc nằm ngoài hợp đồng.
Trong quá trình yêu cầu nghiệm thu: gửi thông báo có nội dung kiểm tra được
Thông báo nên ghi tên hợp đồng, giai đoạn công việc, danh mục kết quả đã giao, ngày bàn giao, căn cứ nghiệm thu, người được đề nghị tham gia và thời hạn phản hồi theo hợp đồng. Yêu cầu bên thuê xác nhận hoặc liệt kê rõ công việc chưa đạt. Nếu cuộc họp diễn ra nhưng bên thuê không ký biên bản, cần ghi nhận người tham dự, nội dung trao đổi, tài liệu đối chiếu và lý do từ chối được nêu ra; đề nghị người tham gia xác nhận biên bản họp.
Mẫu đoạn văn có thể điều chỉnh theo hồ sơ:
Căn cứ Hợp đồng số […] và hồ sơ bàn giao ngày […], chúng tôi đề nghị Quý Công ty tổ chức nghiệm thu các hạng mục tại Phụ lục kèm theo trong thời hạn […] theo điều khoản […]. Trường hợp có nội dung chưa đáp ứng yêu cầu, đề nghị nêu cụ thể hạng mục, tiêu chí nghiệm thu và tài liệu làm căn cứ để hai bên đối chiếu, xử lý. Chúng tôi bảo lưu quyền yêu cầu thanh toán đối với phần công việc đã đủ điều kiện theo hợp đồng và pháp luật áp dụng.
Việc bên thuê không trả lời thông báo trên không mặc nhiên tạo ra một biên bản nghiệm thu. Tuy nhiên, cùng với chứng cứ thực hiện và diễn biến hợp tác trước đó, sự không phản hồi có thể là tình tiết để xem xét trách nhiệm khiến điều kiện không xảy ra.
Sau thời hạn hợp lý: xác định khoản yêu cầu và lựa chọn cơ chế giải quyết
Khi đã đủ căn cứ, doanh nghiệp nên gửi văn bản yêu cầu thanh toán, trình bày cách xác định số tiền và cơ sở cho rằng điều kiện nghiệm thu đã được thực hiện hoặc bị cản trở. Đối với phần còn tranh chấp về chất lượng, nên ghi riêng phần giá trị, phương án kiểm tra và tài liệu chưa thống nhất. Sau đó có thể thương lượng hoặc giải quyết tại Tòa án, trọng tài theo điều kiện thẩm quyền và thỏa thuận có hiệu lực.
8. Ví dụ giả định: nghiệm thu một phần, khách hàng không ký phần còn lại
Ví dụ giả định, không phải vụ việc của Justix: Công ty A thuê Công ty B triển khai hệ thống quản lý nội bộ, chia ba giai đoạn. Giai đoạn 1 trị giá 100 triệu đồng đã nghiệm thu, thanh toán. Giai đoạn 2 trị giá 120 triệu đồng đã hoàn thành theo danh mục chức năng, bộ phận công nghệ của A xác nhận kiểm thử, nhưng người đại diện được chỉ định không ký. Giai đoạn 3 trị giá 80 triệu đồng còn ba chức năng bị A phản đối có tài liệu kiểm thử cụ thể.
Đối với giai đoạn 2, B có thể tập hợp kết quả kiểm thử, thư bàn giao và chứng cứ A đã nhận, sử dụng hệ thống, đồng thời làm rõ việc người có thẩm quyền không ký. Nếu chứng minh được sự cản trở cố ý khiến điều kiện thanh toán không xảy ra, B có cơ sở để yêu cầu xem xét khoản 120 triệu đồng theo Điều 284 và Điều 120 Bộ luật Dân sự. Với giai đoạn 3, B chưa thể coi toàn bộ 80 triệu đồng đã đến hạn chỉ vì đã có phiên bản phần mềm; cần xác định lỗi thuộc phạm vi nào, nghĩa vụ khắc phục và điều kiện thanh toán tương ứng.
Ví dụ này cho thấy một hồ sơ có thể có phần đã thanh toán, phần có đủ căn cứ yêu cầu và phần đang tranh chấp. Đặt ba phần vào cùng một con số “nợ 200 triệu đồng” có thể làm yếu lập luận khi khách hàng phản đối.
9. Có được đòi lãi chậm trả khi biên bản nghiệm thu chưa ký?
Tiền lãi chỉ nên được tính sau khi xác định được nghĩa vụ trả tiền đã đến hạn và căn cứ tính lãi theo đúng quan hệ hợp đồng. Với dịch vụ thương mại thuộc phạm vi áp dụng, Điều 306 Luật Thương mại 2005 có thể là căn cứ yêu cầu lãi chậm thanh toán; với quan hệ dân sự áp dụng Bộ luật Dân sự có thể phải xem xét Điều 357. Nếu điều kiện nghiệm thu đang tranh chấp, phải lập luận riêng về thời điểm điều kiện đã xảy ra hoặc được coi là xảy ra, sau đó mới xác định khoảng thời gian chậm trả.
Cũng cần đối chiếu thỏa thuận về phạt vi phạm, bồi thường thiệt hại, khoản giữ lại và các lần thanh toán. Không nên áp một mức lãi có sẵn cho toàn bộ số tiền từ ngày nhà cung cấp phát hành hóa đơn nếu hợp đồng có cơ chế đến hạn khác.
10. Nếu là hợp đồng xây dựng thì có thể dùng cách xử lý trên không?
Có thể tham khảo cơ chế nghĩa vụ có điều kiện, nhưng phải áp dụng thêm pháp luật xây dựng. Từ ngày 01/7/2026, Điều 87 Luật Xây dựng 135/2025/QH15 và Điều 28–29 Nghị định 210/2026/NĐ-CP quy định về thanh toán và hồ sơ thanh toán hợp đồng xây dựng trong phạm vi áp dụng. Hồ sơ nghiệm thu công trình và yêu cầu về chất lượng, an toàn có vai trò riêng; không được suy luận rằng công trình đã được nghiệm thu hợp lệ chỉ vì bên giao thầu trì hoãn chữ ký.
Đặc biệt, những quy tắc chi tiết về thanh toán dự án đầu tư công, PPP không được áp dụng đại trà cho mọi hợp đồng thi công tư nhân. Với hợp đồng đã ký trước ngày 01/7/2026, cần kiểm tra quy định chuyển tiếp. Doanh nghiệp có tranh chấp thi công có thể tham khảo thêm bài chuyên biệt của Justix về thi công xong nhưng chưa được thanh toán.
11. Khi nào nên thương lượng, khi nào cần đưa tranh chấp ra giải quyết chính thức?
Thương lượng phù hợp khi hai bên đã có cơ sở xác định công việc nhưng còn thiếu bước kiểm tra, người ký hoặc một số lỗi có thể khắc phục. Khi khách hàng chấp thuận trả phần không tranh chấp, nên lập biên bản ghi rõ giai đoạn, khoản được thanh toán, phần còn chờ nghiệm thu và cách xử lý phát sinh; tránh dùng một câu “hai bên không còn nghĩa vụ gì” làm mất quyền đối với phần đang có tranh chấp.
Nếu khách hàng phủ nhận toàn bộ việc hoàn thành hoặc có dấu hiệu cố tình ngăn trở, doanh nghiệp cần đánh giá yêu cầu, chứng cứ, thời hiệu và cơ chế giải quyết tranh chấp. Trọng tài thương mại chỉ là lựa chọn khi có thỏa thuận trọng tài có hiệu lực; không phải mọi hợp đồng dịch vụ đều mặc nhiên được đưa đến VIAC. Khi không có thỏa thuận trọng tài phù hợp, phải xác định Tòa án có thẩm quyền theo pháp luật tố tụng hiện hành.
Đối với tranh chấp có yếu tố nước ngoài, còn phải kiểm tra luật áp dụng, điều khoản chọn cơ quan giải quyết, tài liệu lập ở nước ngoài và khả năng thi hành. Pháp luật Việt Nam không đương nhiên điều chỉnh mọi hợp đồng chỉ vì khách hàng đang hoạt động tại Việt Nam.
12. Justix có thể hỗ trợ doanh nghiệp những công việc nào?
Trường hợp bên thuê dịch vụ không ký nghiệm thu, doanh nghiệp có thể tự yêu cầu đối chiếu nếu hồ sơ rõ ràng và khách hàng còn hợp tác. Luật sư nên tham gia khi tranh chấp chuyển sang xác định điều kiện trả tiền, thẩm quyền ký, chất lượng công việc hoặc nguy cơ mất chứng cứ.
Theo phạm vi dịch vụ được thống nhất, Công ty Luật TNHH Justix có thể rà soát hợp đồng và tài liệu nghiệm thu, lập bảng phân loại phần việc và khoản thanh toán, đánh giá chứng cứ về việc khách hàng cản trở, soạn thông báo yêu cầu nghiệm thu, công văn yêu cầu thanh toán hoặc hồ sơ giải quyết tranh chấp. Sản phẩm bàn giao có thể là bản ý kiến pháp lý, danh mục chứng cứ cần bổ sung, bảng xác định khoản yêu cầu và dự thảo văn bản làm việc với đối tác.
Trước khi gửi yêu cầu cuối cùng, doanh nghiệp nên xác định được ba điều: phần việc nào đã chứng minh được, vì sao chưa ký nghiệm thu và khoản tiền nào thực sự có căn cứ yêu cầu thanh toán. Đây là cơ sở để lựa chọn thương lượng hoặc khởi kiện mà không phụ thuộc hoàn toàn vào việc khách hàng có chịu ký biên bản hay không.
Căn cứ pháp lý
Bộ luật Dân sự 2015, khoản 2 Điều 120 và Điều 284 về nghĩa vụ có điều kiện, Điều 357 về chậm trả tiền, Điều 683 khi có yếu tố nước ngoài.
Luật Thương mại 2005 (phạm vi dịch vụ thương mại): Điều 78–80, Điều 85, 87, 306; cần kiểm tra luật sửa đổi được thông qua ngày 13/11/2026 trước khi xuất bản.
Bộ luật Tố tụng dân sự 2015, Điều 91, 94, 95, 108 về nghĩa vụ chứng minh và chứng cứ (đối chiếu sửa đổi hiện hành).
Luật Giao dịch điện tử 2023, Điều 8–11 về thông điệp dữ liệu và giá trị chứng cứ.
Luật Xây dựng 135/2025/QH15 Điều 87, Nghị định 210/2026/NĐ-CP Điều 28–29 và quy định chuyển tiếp: chỉ cho hợp đồng thuộc phạm vi pháp luật xây dựng.
Bài viết mang tính tham khảo, dựa trên quy định tại thời điểm đăng. Để được tư vấn cho trường hợp cụ thể, vui lòng liên hệ luật sư.
Nguồn: Công ty Luật TNHH Justix – https://justix.vn/bai-viet/khach-khong-ky-nghiem-thu-dich-vu-co-doi-duoc-tien · Hotline 037 27 17 888
Chia sẻ:
Bình luận
Bình luận được kiểm duyệt trước khi hiển thị. Chỉ câu trả lời có dấu “Justix xác minh” là của Justix — Justix không bao giờ liên hệ qua số điện thoại để lại trong bình luận. Xem cảnh báo mạo danh
Chưa có bình luận nào. Hãy là người đầu tiên chia sẻ ý kiến.
Hỏi luật sư về vấn đề này
Câu hỏi được gửi riêng tới luật sư, không hiển thị công khai.
Người lao động vẫn có quyền nhận tiền lương tương ứng với thời gian đã thực hiện công việc trong quá trình thử việc, kể cả trong trường hợp người lao động tự nghỉ hoặc không đạt thử việc.
Pháp luật không yêu cầu người lao động phải làm đủ một năm mới được khám sức khoẻ định kỳ. Bài viết cung cấp thông tin về đối tương, thời gian, chi phí khi tiến hành khám sức khoẻ cho người lao động
Căn cứ vào bản chất quan hệ thực tế để xác định xem thực tập sinh, người học việc có thuộc trường hợp được trả lương và đóng bảo hiểm xã hội như người lao động thông thường. Bài viết cung cấp thông tin về việc khi nào cần xem xét nghĩa vụ đóng BHXH đối với người lao động.