Thực tập sinh, người học việc làm như nhân viên có phải trả lương và đóng BHXH?
Doanh nghiệp cần xem bản chất quan hệ thực tế để xác định thực tập sinh, người học việc có thuộc đối tượng đóng BHXH. Một chương trình thực tập học tập không mặc nhiên là hợp đồng lao động; ngược lại, việc đặt tên “thực tập sinh” hoặc “học việc” không giúp loại bỏ nghĩa vụ lao động, BHXH nếu nội dung thực tế đáp ứng điều kiện của pháp luật. Điều 13 Bộ luật Lao động yêu cầu nhận diện theo việc làm có trả công, tiền lương và sự quản lý, điều hành, giám sát.
Tách ba dạng quan hệ thường bị gọi chung
Thực tập theo chương trình của cơ sở đào tạo có thể tập trung quan sát, thực hành và đánh giá học tập. Học nghề, tập nghề để làm việc cho người sử dụng lao động được điều chỉnh riêng tại Điều 61 Bộ luật Lao động. Quan hệ lao động có thể tồn tại dù giấy ký mang tên khác nếu có đủ dấu hiệu luật định.
Vì vậy, cần đọc mục tiêu chương trình, nhiệm vụ hằng ngày, thời gian, cơ chế đánh giá, khoản trả và quyền điều hành thực tế. Không thể chỉ dựa vào việc người tham gia còn là sinh viên để kết luận công ty không có nghĩa vụ tiền lương hoặc bảo hiểm.
Học nghề, tập nghề không đồng nghĩa được dùng lao động miễn phí
Điều 61 Bộ luật Lao động quy định người sử dụng lao động tuyển người vào học nghề, tập nghề để làm việc cho mình không được thu học phí. Thời hạn tập nghề không quá ba tháng. Nếu người học nghề, tập nghề trực tiếp hoặc tham gia lao động thì được trả lương theo mức hai bên thỏa thuận.
Quy tắc này khác với mức lương thử việc tại Điều 26 Bộ luật Lao động và khác với trả lương cho quan hệ lao động thông thường. Không nên kéo dài “tập nghề” nhiều đợt liên tiếp để né tránh thử việc, hoặc lấy tên chương trình đào tạo làm lý do giao đủ công việc sản xuất mà không xác định quyền lợi.
Khi nào phải xem nghĩa vụ BHXH?
Nếu quan hệ thực chất là hợp đồng lao động thuộc diện bắt buộc, cần đối chiếu Điều 2 Luật BHXH và Nghị định 158/2025/NĐ-CP, gồm thời hạn, hình thức và các điều kiện áp dụng. Không phải mọi khoản hỗ trợ thực tập đều tự động tạo nghĩa vụ BHXH, nhưng cũng không thể miễn chỉ vì văn bản mang tên thỏa thuận thực tập.
Ví dụ giả định: một người được tuyển “thực tập” sáu tháng, nhận khoản trả cố định, làm toàn thời gian theo ca và chịu quản lý như nhân viên. Công ty cần đánh giá lại bản chất quan hệ, không chỉ lưu giấy giới thiệu của trường. Đây là giả định để nhận diện rủi ro, không phải kết luận mọi trường hợp có ca làm đều là hợp đồng lao động.
Việc bắt buộc là áp dụng đúng chế độ theo bản chất quan hệ. Về quản trị, nên tách rõ chương trình học tập, học nghề và tuyển dụng, có người hướng dẫn, mục tiêu và hồ sơ tương ứng.
Câu hỏi thường gặp
Ghi “hai bên đồng ý không đóng BHXH” có đủ không? Không, nếu pháp luật xác định thuộc diện bắt buộc thì các bên buộc phải tham gia BHXH theo đúng quy định.
Mọi khoản hỗ trợ ăn trưa cho sinh viên đều là lương? Không. Cần đánh giá toàn bộ quan hệ, không kết luận chỉ từ một khoản hỗ trợ.
Justix hỗ trợ rà soát thỏa thuận thực tập, học nghề và nghĩa vụ bảo hiểm tại https://justix.vn/.
Bài viết mang tính tham khảo, dựa trên quy định tại thời điểm đăng. Để được tư vấn cho trường hợp cụ thể, vui lòng liên hệ luật sư.
Nguồn: Công ty Luật TNHH Justix – https://justix.vn/bai-viet/thuc-tap-sinh-nguoi-hoc-viec-lam-nhu-nhan-vien-co-phai-tra-luong-va-dong-bhxh · Hotline 037 27 17 888