Bỏ qua, tới nội dung chính

Giải quyết tranh chấp kinh doanh & thương mạiKiến thức pháp luật· Người viết:

Lãi chậm thanh toán hợp đồng thương mại tính từ ngày nào?

Lãi chậm thanh toán không mặc nhiên tính từ ngày xuất hóa đơn hoặc ký xác nhận nợ. Cần xác định đúng hạn trả tiền, chứng cứ giao hàng, gia hạn và số dư thực tế.

Nguyễn Phúc Mạnh
Tham vấn bởiThạc sĩ Luật Nguyễn Phúc MạnhTrưởng Phòng Pháp chế & Hợp đồngRà soát pháp lý ngày 17/11/2026
Lãi chậm thanh toán hợp đồng thương mại tính từ ngày nào?

Lãi chậm thanh toán trong hợp đồng thương mại thường bắt đầu phát sinh từ ngày tiếp theo ngày khoản tiền phải trả đã đến hạn mà bên có nghĩa vụ chưa thanh toán, trừ khi thỏa thuận hoặc quy định pháp luật áp dụng xác định cách tính khác. Muốn tính đúng, doanh nghiệp phải xác định ngày đến hạn của từng khoản tiền trước khi chọn lãi suất theo Điều 306 Luật Thương mại năm 2005. Ngày xuất hóa đơn, ngày ký đối chiếu công nợ và ngày gửi công văn đòi nợ không đương nhiên là cùng một mốc.

1. Điều kiện phát sinh lãi chậm thanh toán theo Luật Thương mại

Điều 306 Luật Thương mại năm 2005 cho phép bên bị vi phạm yêu cầu tiền lãi đối với khoản tiền hàng, thù lao dịch vụ và chi phí hợp lý khác bị chậm trả; lãi tính trên số tiền chậm thanh toán tương ứng với thời gian chậm trả, theo lãi suất nợ quá hạn trung bình trên thị trường tại thời điểm thanh toán, trừ trường hợp có thỏa thuận khác hoặc pháp luật quy định khác.

Căn cứ này không có nghĩa mọi khoản tiền thể hiện trên hóa đơn đều lập tức phát sinh lãi. Trước hết cần chứng minh: (i) nghĩa vụ thanh toán có căn cứ; (ii) khoản tiền đã đến hạn; (iii) bên mua hoặc bên thuê dịch vụ chưa trả đủ; (iv) không có cơ sở làm thay đổi hoặc đình hoãn nghĩa vụ tương ứng.

Điều 306 áp dụng khi quan hệ tranh chấp thuộc phạm vi điều chỉnh phù hợp của Luật Thương mại. Với hợp đồng vay, hợp đồng dân sự thông thường, hợp đồng xây dựng có quy định chuyên ngành hoặc hợp đồng mua bán quốc tế chịu sự điều chỉnh của CISG, doanh nghiệp cần xác định lại chế độ pháp lý; không lấy mức lãi hoặc thời điểm tính của một loại hợp đồng áp cho tất cả.

2. Xác định ngày đến hạn thanh toán từ hợp đồng và chứng từ

Thời điểm phát sinh lãi đi sau bước xác định ngày cuối cùng phải trả tiền. Doanh nghiệp nên đọc hợp đồng theo thứ tự: điều khoản giá và thanh toán; phụ lục, đơn đặt hàng; quy định về giao hàng/nghiệm thu; biên bản gia hạn hoặc thỏa thuận thanh toán mới; lịch sử thực hiện giữa các bên.

Thỏa thuận hoặc tình huốngCách xác định mốc phải trảĐiểm cần kiểm tra
“Thanh toán trước ngày 15/6”Ngày cuối cùng theo điều khoản là 15/6; thường xem xét lãi từ 16/6 nếu chưa trảGia hạn, ngày nghỉ hoặc quy tắc xác định thời hạn nếu có
“30 ngày sau khi nhận đủ hồ sơ hợp lệ”Căn cứ ngày nhận đủ tài liệu và cách đếm thời hạnDanh mục chứng từ, xác nhận nhận, yêu cầu bổ sung có căn cứ
“Thanh toán khi nghiệm thu”Kiểm tra nghiệm thu hợp lệ và điều kiện thanh toán theo hợp đồngBên nào không hợp tác, công việc thực tế đã hoàn thành chưa
“Trả thành ba đợt”Mỗi đợt có ngày đến hạn và số dư riêngKhông tính lãi trên đợt chưa đến hạn
Không có điều khoản rõ ràngXem quy định mặc định theo loại hợp đồngKhông mặc định lấy ngày xuất hóa đơn

Đối với mua bán hàng hóa thương mại: khoản 1 Điều 55 Luật Thương mại quy định, nếu các bên không thỏa thuận khác, bên mua thanh toán khi bên bán giao hàng hoặc chứng từ liên quan; khoản 2 của điều này có ngoại lệ liên quan việc kiểm tra hàng hóa theo Điều 44. Vì vậy, cần chứng minh sự kiện giao hàng, giao chứng từ và quyền kiểm tra nếu có.

Đối với dịch vụ thương mại: Điều 87 Luật Thương mại quy định thời hạn trả tiền theo thỏa thuận; nếu không có thỏa thuận và không có thói quen thanh toán giữa các bên thì thời hạn thanh toán là khi việc cung ứng dịch vụ hoàn thành. Tranh chấp dịch vụ thường cần thêm tài liệu về bàn giao, nghiệm thu, yêu cầu sửa đổi và mức độ hoàn thành thực tế.

3. Ngày xuất hóa đơn có phải ngày bắt đầu tính lãi không?

Không nhất thiết. Hóa đơn có thể giúp xác định giá trị giao dịch và thời điểm lập chứng từ, nhưng ngày lập hóa đơn không tự thay thế điều kiện thanh toán đã thỏa thuận.

Ví dụ giả định: Hàng được giao ngày 01/8, hóa đơn phát hành cùng ngày nhưng hợp đồng cho bên mua 45 ngày tín dụng kể từ khi nhận đủ chứng từ. Nếu chứng từ được nhận đầy đủ ngày 05/8, phải xác định hạn thanh toán từ ngày 05/8 theo cách tính thời hạn áp dụng, chứ không tự tính lãi từ ngày 02/8.

Ngược lại, nếu hợp đồng quy định phải trả khi nhận hàng và không có điều kiện chưa hoàn tất, việc bên bán gửi hóa đơn muộn hơn không nhất thiết làm dịch chuyển thời hạn đã đến. Kết luận cụ thể phải dựa vào điều khoản thanh toán và quy định về loại giao dịch.

Doanh nghiệp nên lưu biên bản giao hàng, vận đơn, xác nhận nhận hóa đơn/chứng từ, email kế toán và sao kê, thay vì chỉ in một hóa đơn và lập bảng lãi.

4. Biên bản xác nhận công nợ không ghi ngày trả: có tính lãi ngay được không?

Đây là vướng mắc cần xử lý riêng. Xác nhận số tiền nợ không luôn đồng nghĩa xác nhận số tiền đó phải được trả ngay trong ngày ký biên bản. Cần đọc biên bản cùng hợp đồng gốc và các văn bản sau đó: biên bản chỉ xác nhận số dư, hay đã thay đổi thời hạn thanh toán?

Khi không xác định được hạn thực hiện nghĩa vụ từ thỏa thuận, luật hoặc quyết định có thẩm quyền, khoản 3 Điều 278 Bộ luật Dân sự năm 2015 cho phép mỗi bên yêu cầu thực hiện bất cứ lúc nào nhưng phải thông báo cho bên kia trước một thời gian hợp lý. Vì thế, thư yêu cầu thanh toán và bằng chứng bên nợ đã nhận được thư có ý nghĩa quan trọng.

Tình huống công khai từ VIAC: Trong bài học tranh chấp số 024 công bố ngày 25/12/2023, Hội đồng Trọng tài xem xét khoản tiền mua thép còn nợ 282.274.915 đồng. Biên bản xác nhận công nợ không nêu hạn thanh toán, còn bên bán không lưu được chứng cứ về các yêu cầu trả tiền trước đó. Hội đồng Trọng tài không chấp nhận lấy ngay ngày bên bán đề nghị làm mốc mà xác định thời điểm bắt đầu tính lãi là ngày 03/02/2013, sau một tháng kể từ ngày lập biên bản công nợ. Đọc tình huống VIAC 024.

Một tháng trong vụ việc trên không phải thời gian gia hạn bắt buộc theo luật cho mọi khoản nợ. Mốc “hợp lý” được xác định trên cơ sở thỏa thuận, chứng cứ và hoàn cảnh từng tranh chấp. Bài học trực tiếp là phải chứng minh được ngày yêu cầu thanh toán và việc bên nợ nhận yêu cầu, không chỉ nói rằng đã gọi điện hoặc gặp trực tiếp nhiều lần. Đây là vụ tranh chấp công khai do VIAC giới thiệu, không phải vụ việc của Justix.

5. Nếu bên mua thanh toán một phần hoặc có nhiều đợt nợ thì tính từ ngày nào?

Lãi phải tính trên số dư thực tế bị chậm trả trong từng khoảng thời gian. Nếu hợp đồng có nhiều đợt thanh toán, khoản chưa đến hạn không được cộng chung thành nợ quá hạn. Nếu khách đã trả một phần, cần xác định khoản tiền được phân bổ cho hóa đơn hoặc nghĩa vụ nào theo thỏa thuận và chứng từ.

Ví dụ giả định để minh họa phương pháp (không phải mức lãi theo luật): Công ty A có 600 triệu đồng tiền hàng đến hạn ngày 31/5/2026. Công ty B trả 300 triệu đồng và tiền được ghi có ngày 21/6/2026. Giả sử sử dụng lãi suất 12%/năm chỉ để minh họa, tính theo ngày thực tế/365 ngày:

Khoảng thời gianSố dư chậm trảSố ngày minh họaTiền lãi (12%/năm)
01/6–20/6/2026600.000.000 đồng203.945.205 đồng
21/6–30/6/2026300.000.000 đồng10986.301 đồng
Tổng minh họa đến 30/6 304.931.506 đồng

Công thức tham khảo cho mỗi giai đoạn: Lãi = số dư quá hạn × lãi suất năm × số ngày chậm / 365. Đây là một quy ước tính toán minh họa, không có nghĩa tất cả hợp đồng và tổ chức giải quyết tranh chấp đều áp dụng mẫu số 365. Phải kiểm tra quy ước trong hợp đồng, cơ sở lãi suất và thời điểm tiền được nhận thực tế; cách làm tròn cũng cần nhất quán.

Nếu hai bên sau đó ký thỏa thuận giãn nợ, cần xác định đó là việc đổi ngày đến hạn, tạm hoãn thu lãi hay chỉ là cam kết thanh toán nợ cũ. Không tự suy ra rằng việc chấp nhận trả dần đồng nghĩa từ bỏ toàn bộ lãi đã phát sinh.

6. Chọn lãi suất nào khi hợp đồng không ghi mức lãi chậm trả?

Với giao dịch thuộc Điều 306 Luật Thương mại, nếu không có thỏa thuận khác hoặc quy định chuyên ngành khác, tiêu chí là lãi suất nợ quá hạn trung bình trên thị trường tại thời điểm thanh toán tương ứng với thời gian chậm trả; luật không ấn định một tỷ lệ 10%, 12% hoặc 20% áp dụng cho mọi vụ việc.

Khi giải quyết tại Tòa án, Điều 11 Nghị quyết 01/2019/NQ-HĐTP hướng dẫn xác định mức trung bình từ ít nhất ba ngân hàng thương mại có trụ sở, chi nhánh hoặc phòng giao dịch tại địa phương nơi Tòa án xét xử, theo thời điểm thanh toán được hiểu trong hướng dẫn là thời điểm xét xử sơ thẩm, trừ thỏa thuận hoặc quy định khác.

Bảng lãi tạm tính để gửi yêu cầu thanh toán có thể dùng một mức giả định có giải thích nguồn; nhưng khi khởi kiện phải chuẩn bị cơ sở xác định lãi suất phù hợp. Không được trình bày một tỷ lệ suy đoán là “lãi suất pháp luật bắt buộc”.

Nếu các bên có thỏa thuận mức lãi chậm trả, phải đánh giá hiệu lực và phạm vi thỏa thuận theo đúng chế độ pháp luật áp dụng. Không tự động áp trần lãi cho vay dân sự tại Điều 468 Bộ luật Dân sự cho mọi khoản lãi chậm thanh toán thương mại theo Điều 306.

7. Nếu tiền được thanh toán sau khi đã khởi kiện thì còn được tính lãi không?

Quyền yêu cầu lãi gắn với thời gian nghĩa vụ còn bị chậm thực hiện. Việc đã gửi công văn hoặc nộp đơn khởi kiện không mặc nhiên chấm dứt thời gian chậm trả. Doanh nghiệp cần phân biệt số lãi đã phát sinh tính đến ngày nộp đơn, số lãi phát sinh trong quá trình giải quyết vụ kiện và nghĩa vụ trả lãi sau bản án hoặc phán quyết theo nội dung được cơ quan giải quyết chấp nhận.

Khi xây dựng yêu cầu tố tụng, cần ghi rõ khoản gốc, thời điểm đầu kỳ, mức lãi, căn cứ xác định mức lãi, ngày tạm tính và yêu cầu đối với giai đoạn tiếp theo. Tránh ghi yêu cầu lãi vô hạn mà không xác định số tiền gốc và cơ sở tính toán.

Lãi chậm thanh toán khác với phạt vi phạm và bồi thường thiệt hại. Mỗi khoản có căn cứ riêng, không nên dùng một tỷ lệ lãi để thay thế tất cả chế tài. Nếu có nguy cơ tính trùng cho cùng một nghĩa vụ, cần rà soát thỏa thuận và pháp luật liên quan.

8. Doanh nghiệp cần hồ sơ nào để bảo vệ ngày bắt đầu tính lãi?

Mục tiêu chứng minhTài liệu nên thu thập
Ngày phát sinh khoản phải trảHợp đồng, phụ lục, PO, bảng giá và điều khoản thanh toán
Điều kiện đến hạn đã hoàn thànhPhiếu giao hàng, vận đơn, biên bản nghiệm thu, hồ sơ thanh toán, chứng cứ bên mua nhận đủ tài liệu
Có gia hạn hoặc thay đổi điều kiện khôngEmail, phụ lục, biên bản họp, thư xác nhận kế hoạch trả nợ
Đã yêu cầu trả tiền khi chưa có ngày đến hạn rõThư yêu cầu, biên nhận, email gốc, chứng cứ gửi/nhận và nội dung trả lời
Đã trả một phần vào ngày nàoSao kê, giấy báo Có, nội dung chuyển khoản, đối chiếu số dư từng hóa đơn
Cơ sở mức lãiĐiều khoản hợp đồng hoặc chứng cứ lãi suất theo pháp luật áp dụng

Nên lập một bảng dòng thời gian cho từng khoản: ngày phát sinh → điều kiện thanh toán được hoàn tất → ngày đến hạn → ngày bắt đầu quá hạn → các lần trả → số dư còn lại. Đây là tài liệu làm việc hữu ích cho kế toán, pháp chế và luật sư, đặc biệt khi có nhiều hóa đơn.

9. Quy trình yêu cầu bên nợ trả lãi chậm thanh toán

Bước 1 — Xác định quan hệ pháp luật. Kiểm tra hợp đồng mua bán, dịch vụ hay loại hợp đồng chuyên ngành; có yếu tố quốc tế và điều khoản luật áp dụng hay không.

Bước 2 — Chốt từng ngày đến hạn. Lập bảng nghĩa vụ, đối chiếu chứng cứ giao hàng/nghiệm thu, kiểm tra gia hạn, tách các phần còn tranh chấp về chất lượng.

Bước 3 — Tính lãi theo từng giai đoạn. Ghi rõ số dư, ngày bắt đầu và kết thúc, công thức, nguồn lãi suất; rà soát các khoản đã thanh toán.

Bước 4 — Gửi yêu cầu thanh toán có chứng cứ nhận. Nêu nợ gốc, lãi tạm tính, thời hạn và phương thức thanh toán; yêu cầu trả lời cụ thể nếu đối tác phản đối ngày đến hạn hoặc số dư.

Bước 5 — Quyết định thương lượng hay tố tụng. So sánh giá trị khoản nợ và lãi với chi phí, chứng cứ, thời hiệu, thỏa thuận trọng tài và khả năng thi hành. Một khoản lãi có cơ sở không đồng nghĩa chắc chắn được thu hồi.

10. Khi nào nên nhờ luật sư xác định khoản lãi chậm trả?

Doanh nghiệp có thể tự đối chiếu và nhắc nợ nếu hợp đồng quy định ngày thanh toán rõ, khách hàng đã thừa nhận khoản nợ, các lần trả tiền được ghi nhận đầy đủ và không có tranh chấp về pháp luật áp dụng.

Luật sư nên được tham gia khi biên bản xác nhận nợ không ghi hạn trả, các bên nhiều lần đổi lịch thanh toán, tồn tại tranh chấp về nghiệm thu hoặc chất lượng, khoản nợ có nhiều loại tiền tệ, hoặc phải xác định lãi trong hồ sơ khởi kiện.

Công ty Luật TNHH Justix cung cấp dịch vụ rà soát điều khoản thanh toán và chứng cứ công nợ, xác định khoản yêu cầu, lập bảng tính lãi có căn cứ, soạn văn bản yêu cầu thanh toán, hỗ trợ thương lượng và giải quyết tranh chấp theo phạm vi được thống nhất. Kết quả bàn giao có thể là báo cáo đánh giá pháp lý, bảng tính nợ gốc – lãi và phương án thu hồi.

Mốc tính lãi không nên được chọn vì thuận tiện cho người đòi nợ. Mốc có giá trị bảo vệ trước tiên phải là ngày nghĩa vụ thực sự đến hạn, có căn cứ từ hợp đồng, pháp luật hoặc chứng cứ về việc yêu cầu thực hiện nghĩa vụ.

Căn cứ pháp lý

  • Luật Thương mại 2005 (VBHN 113/VBHN-VPQH năm 2025): Điều 44, 55, 85, 87, 306; rà soát sửa đổi mới và hiệu lực trước xuất bản.
  • Bộ luật Dân sự 2015: khoản 3 Điều 278; Điều 357, 468 khi quan hệ thuộc phạm vi áp dụng.
  • Nghị quyết 01/2019/NQ-HĐTP: Điều 11 về lãi suất nợ quá hạn trung bình đối với yêu cầu thuộc Điều 306.
  • VIAC — Bài học tranh chấp 024 (công bố 25/12/2023): minh họa chứng minh mốc tính lãi khi đối chiếu công nợ không ghi ngày trả.

Bài viết mang tính tham khảo, dựa trên quy định tại thời điểm đăng. Để được tư vấn cho trường hợp cụ thể, vui lòng liên hệ luật sư.