Bên mua từ chối trả tiền vì cho rằng hàng giao không đúng chất lượng: giải quyết thế nào?
Bên mua nói hàng không đạt chất lượng rồi giữ tiền? Doanh nghiệp cần kiểm tra căn cứ tạm ngừng thanh toán, hồ sơ giao nhận, chứng cứ lỗi, thời hạn khiếu nại và phương án thu hồi công nợ.
Bên mua có thể tạm ngừng thanh toán khi có bằng chứng hàng hóa không phù hợp hợp đồng, nhưng không được mặc nhiên giữ lại toàn bộ tiền hàng chỉ vì nói rằng “hàng kém chất lượng”. Doanh nghiệp bán hàng cần kiểm tra tiêu chuẩn chất lượng đã thỏa thuận, chứng cứ giao nhận, thời điểm bên mua phát hiện lỗi và phạm vi khoản tiền đến hạn trước khi yêu cầu thanh toán hoặc khởi kiện.
Tranh chấp thường phức tạp khi bên mua đã nhận hoặc sử dụng hàng, sau đó phản ánh hàng lỗi qua tin nhắn nhưng không lập biên bản, không giữ mẫu và chưa xác định lô hàng bị ảnh hưởng. Nếu bên bán phản bác chung chung rằng “đã ký nhận là phải trả tiền”, doanh nghiệp cũng có thể bỏ qua trách nhiệm đối với khuyết tật ẩn mà pháp luật vẫn bảo vệ.
1. Bên mua có được ngừng thanh toán vì hàng không đúng chất lượng?
Điều 50 Luật Thương mại năm 2005 quy định bên mua có nghĩa vụ thanh toán và nhận hàng theo thỏa thuận. Tuy nhiên, khoản 3 Điều 51 cho phép bên mua có bằng chứng về việc bên bán đã giao hàng không phù hợp hợp đồng tạm ngừng thanh toán đến khi bên bán khắc phục sự không phù hợp đó, trừ trường hợp các bên có thỏa thuận khác. Cũng tại Điều 51, khoản 4 quy định nếu bằng chứng bên mua đưa ra theo khoản 2 hoặc khoản 3 không xác thực và gây thiệt hại cho bên bán thì bên mua phải bồi thường và chịu chế tài khác theo luật.
Do đó, phải tách biệt ba tình huống:
Tình huống
Hướng xử lý pháp lý ban đầu
Bên mua chỉ nói “hàng lỗi”, không chỉ rõ hàng nào, sai tiêu chuẩn nào
Yêu cầu mô tả lỗi, lô hàng, mẫu đối chứng và tài liệu kiểm tra; chưa mặc nhiên thừa nhận quyền giữ toàn bộ tiền
Có dữ liệu đáng tin cậy cho thấy một phần hàng không phù hợp
Xác định phạm vi hàng lỗi, khả năng khắc phục, khoản tiền bị ảnh hưởng và nghĩa vụ khác đã đến hạn
Hàng không phù hợp đến mức phát sinh căn cứ hủy bỏ hợp đồng
Đánh giá điều kiện hủy bỏ, thông báo, hoàn trả và bồi thường; không đồng nhất với tạm ngừng thanh toán
Điều 51 không phải cơ chế miễn nghĩa vụ thanh toán vĩnh viễn. Khi thiếu căn cứ hoặc khi bên bán đã khắc phục phù hợp, việc tiếp tục giữ tiền có thể dẫn đến tranh chấp về nợ gốc, lãi chậm trả và thiệt hại.
2. Chất lượng hàng được xác định theo tiêu chí nào?
Trước hết phải đọc hợp đồng, phụ lục kỹ thuật, mẫu chuẩn, tiêu chuẩn kiểm nghiệm, báo giá, đơn đặt hàng và trao đổi được hai bên chấp nhận. Lỗi cần được so sánh với một yêu cầu có thể xác định, chứ không đơn thuần so sánh với kỳ vọng chủ quan của người mua.
Nếu hợp đồng không quy định cụ thể, Điều 39 Luật Thương mại đưa ra các trường hợp hàng hóa không phù hợp như: không đáp ứng mục đích sử dụng thông thường; không đáp ứng mục đích cụ thể mà bên bán đã biết hoặc phải biết; không đạt chất lượng như mẫu bên bán đã giao; hoặc không được đóng gói, bảo quản theo cách thích hợp. Khoản 2 Điều này cho phép bên mua từ chối nhận hàng không phù hợp theo quy định.
Điều 40 còn phân biệt khiếm khuyết đã tồn tại trước thời điểm chuyển rủi ro, khiếm khuyết mà bên mua đã biết hoặc phải biết khi giao kết, và khiếm khuyết phát sinh sau chuyển rủi ro do bên bán vi phạm nghĩa vụ. Bởi vậy, “đã giao xong” không đồng nghĩa bên bán hết mọi trách nhiệm, nhưng bên bán cũng không phải chịu mọi hư hỏng xảy ra trong quá trình người mua lưu kho hoặc sử dụng.
Nếu giao dịch liên quan hàng cần bảo quản lạnh, hóa chất, vật tư có hạn sử dụng hoặc hàng dễ biến chất, cần bảo toàn dữ liệu nhiệt độ, điều kiện kho, số lô, ngày sản xuất và thời điểm phát hiện lỗi. Không có chuỗi dữ liệu này, kết luận nguyên nhân có thể thiếu căn cứ.
3. Biên bản giao nhận hoặc hóa đơn có chứng minh hàng đạt chất lượng không?
Biên bản giao nhận, phiếu xuất kho, vận đơn, phiếu cân hoặc xác nhận đã nhận đủ số kiện trước hết giúp chứng minh việc giao, nhận và khối lượng. Chúng không đương nhiên chứng minh mọi chỉ tiêu chất lượng đã đạt, trừ khi hồ sơ thể hiện rõ nội dung kiểm tra và kết quả chấp thuận.
Ngược lại, việc người mua ký xác nhận giao nhận không làm mất mọi quyền phản ánh khuyết tật không thể phát hiện bằng kiểm tra thông thường. Điều 44 Luật Thương mại điều chỉnh việc kiểm tra hàng khi có thỏa thuận và phân biệt khiếm khuyết có thể phát hiện với khiếm khuyết không thể phát hiện thông thường mà bên bán biết hoặc phải biết nhưng không thông báo.
Đối với từng lô hàng, nên lập bảng đối chiếu:
Hồ sơ
Câu hỏi cần giải quyết
Hợp đồng, tiêu chuẩn kỹ thuật, mẫu đối chứng
Các bên đã cam kết tiêu chí nào?
Phiếu giao hàng, vận đơn, phiếu cân
Đã giao lô nào, số lượng bao nhiêu, ai nhận?
Phiếu kiểm tra, COA/chứng thư kiểm định
Ai kiểm tra, theo phương pháp và thời điểm nào?
Hình ảnh, video, mẫu lưu, lịch sử sản xuất
Có thể xác định lỗi và truy về đúng lô hàng không?
Nhật ký kho, điều kiện bảo quản
Lỗi có thể xuất hiện sau khi bên mua nhận hàng không?
Email/Zalo khiếu nại và thư phản hồi
Bên mua thông báo khi nào; bên bán đã đề nghị khắc phục ra sao?
Bảng kê công nợ, hóa đơn, sao kê
Khoản nào đã đến hạn, khoản nào đang tranh chấp và đã trả bao nhiêu?
Một hóa đơn do bên bán phát hành, đứng riêng lẻ, không tự chứng minh mọi điều kiện thanh toán đã hoàn thành; cần đặt trong toàn bộ hồ sơ giao dịch.
4. Bên mua phải chứng minh lỗi chất lượng như thế nào?
Một phản ánh có giá trị xử lý nên nêu được: tên và mã hàng, lô hàng, số lượng lỗi, mô tả sai lệch, tiêu chuẩn bị vi phạm, thời điểm kiểm tra, phương pháp kiểm tra, chứng cứ kèm theo và yêu cầu cụ thể. Khi lỗi cần kết luận chuyên môn, có thể cân nhắc giám định hoặc thử nghiệm bởi đơn vị có năng lực phù hợp; cần thống nhất cách lấy mẫu, niêm phong và lưu mẫu.
Bên bán không nên từ chối kiểm tra ngay khi vừa nhận khiếu nại. Cách phản hồi hợp lý là xác nhận đã nhận thông tin, yêu cầu người mua bảo quản hàng hóa và mẫu, đề xuất thời gian kiểm tra chung, đồng thời bảo lưu việc chưa thừa nhận lỗi hoặc giá trị bồi thường trước khi có kết quả.
Bài học từ một bản án được công bố
Trong Bản án 05/2020/KDTM-ST ngày 27/8/2020 của TAND thành phố Tây Ninh, bên mua viện dẫn hai đợt hàng PET không đúng chất lượng để giải thích việc chưa trả tiền. Tòa án nhận định ảnh chụp hàng lỗi, khi không có thẩm định phù hợp và không được bên bán thừa nhận, chưa đủ căn cứ xác định hàng lỗi trong bối cảnh nguyên tắc giao nhận của các bên. Tuy nhiên, vụ án còn liên quan tiền đặt cọc, việc bên bán ngừng giao hàng và thỏa thuận hoàn trả; Tòa cuối cùng buộc bên bán hoàn trả 485,4 triệu đồng theo các tình tiết đó. Xem toàn văn bản án được công bố.
Bản án cho thấy không thể tách lập luận về lỗi chất lượng khỏi chứng cứ và toàn bộ quan hệ nghĩa vụ. Đây là tranh chấp công khai, không phải hồ sơ Justix thực hiện; kết quả không thể suy rộng cho mọi trường hợp.
5. Bên mua đã dùng hàng rồi mới khiếu nại, bên bán có quyền bác bỏ không?
Việc đã sử dụng hàng là một tình tiết quan trọng, nhưng không mặc nhiên chấm dứt quyền khiếu nại. Cần xem khả năng phát hiện lỗi khi nhận hàng, các tiêu chuẩn phải thử nghiệm sau sử dụng, nguyên nhân hư hỏng và thời hạn được phép khiếu nại.
Điều 318 Luật Thương mại cho phép các bên thỏa thuận thời hạn khiếu nại; nếu không có thỏa thuận và không thuộc ngoại lệ luật định, thời hạn mặc định đối với khiếu nại chất lượng là sáu tháng từ ngày giao hàng, hoặc ba tháng từ ngày hết thời hạn bảo hành nếu hàng có bảo hành. Đây là thời hạn khiếu nại thương mại, cần phân biệt với thời hiệu khởi kiện theo Điều 319 (nguyên tắc hai năm, có ngoại lệ).
Một thông báo đến hạn vẫn cần nêu rõ sai lệch; thông báo đúng hạn nhưng không có bằng chứng không bảo đảm yêu cầu của bên mua sẽ được chấp nhận. Tương tự, khiếm khuyết ẩn phải được xem xét trong điều kiện phát hiện và các quy định áp dụng, không loại bỏ chỉ vì biên bản giao nhận đã ký.
6. Bên bán nên xử lý khoản công nợ bị giữ lại như thế nào?
Trước tiên, lập bảng nợ theo từng lô hoặc từng đợt giao. Nếu hợp đồng quy định giá trọn gói hay chất lượng của một phần ảnh hưởng toàn bộ công dụng, cần kiểm tra khả năng tách nghĩa vụ; không tự chia tỷ lệ thanh toán nếu hồ sơ không cho phép.
Ví dụ giả định: Hợp đồng mua 1.000 sản phẩm, đơn giá 200.000 đồng, tổng giá trị 200 triệu đồng, đã thanh toán 80 triệu đồng. Bên mua phản ánh 100 sản phẩm không đạt tiêu chuẩn. Giá trị danh nghĩa của nhóm hàng bị phản ánh là 20 triệu đồng, nhưng không thể tự kết luận người mua chỉ được giữ lại 20 triệu đồng, hoặc bắt buộc phải thanh toán ngay đúng 100 triệu đồng. Cần xác minh chất lượng, khả năng tách hàng, điều khoản thanh toán và ảnh hưởng thực tế của lỗi.
Các phương án có thể thương lượng gồm: (i) xác nhận phần hàng không tranh chấp và thanh toán tương ứng; (ii) cùng kiểm tra và đổi hoặc sửa hàng lỗi; (iii) thỏa thuận giảm giá có xác định số tiền; (iv) hoàn hàng, hoàn tiền hoặc chấm dứt một phần hợp đồng khi có căn cứ.
Nên lập biên bản có người đại diện hợp lệ, ghi rõ lô hàng, phương án xử lý, thời hạn, số tiền còn phải thanh toán và việc bảo lưu quyền đối với phần chưa thống nhất. Nếu bên mua muốn giữ tiền của các hợp đồng khác, cần kiểm tra thỏa thuận đối trừ và cơ sở pháp lý riêng, không mặc nhiên cho phép giữ mọi khoản công nợ của cùng khách hàng.
7. Khi nào được yêu cầu trả tiền, lãi chậm trả hoặc khởi kiện?
Nếu khiếu nại không có căn cứ, nghĩa vụ trả tiền đã đến hạn mà bên mua không thực hiện, bên bán có thể yêu cầu tiền gốc và xem xét lãi chậm trả theo Điều 306 Luật Thương mại, trừ thỏa thuận hoặc quy định khác áp dụng. Nếu có thiệt hại do việc ngừng thanh toán với chứng cứ không xác thực theo Điều 51 khoản 4, yêu cầu bồi thường cần được chứng minh riêng, không tự tính thêm một khoản phạt mặc định.
Nếu khiếu nại có căn cứ, bên bán cần xem xét nghĩa vụ khắc phục và các chế tài thích hợp; hủy bỏ toàn bộ hợp đồng chỉ đặt ra khi có căn cứ thỏa thuận hoặc vi phạm cơ bản theo Điều 312, chứ không phải hậu quả tự động của mọi sai lệch kỹ thuật. Với nhiều lần giao hàng, Điều 313 quy định thêm về hủy bỏ từng phần.
Trước khi khởi kiện, rà soát thỏa thuận trọng tài, thẩm quyền Tòa án, điều khoản về thông báo, thời hiệu và tình trạng thanh toán. Không gửi thư đòi nợ theo hướng phủ nhận hoàn toàn quyền kiểm tra hàng của bên mua nếu hồ sơ cho thấy lỗi có thật.
Checklist trước khi gửi thư yêu cầu thanh toán
Xác định chính xác công ty mua hàng, số hợp đồng và từng lô hàng.
Đối chiếu tiêu chí chất lượng, mẫu, chứng thư và phương thức kiểm tra đã thỏa thuận.
Trích xuất giao nhận, phản hồi chất lượng và dữ liệu lưu kho của hai bên.
Yêu cầu người mua nêu lỗi cụ thể và đề nghị kiểm tra hoặc giám định có phương pháp rõ ràng.
Phân định công nợ đến hạn, khoản có chứng cứ tranh chấp và khoản chưa đến hạn.
Đề xuất một phương án thanh toán/khắc phục bằng văn bản, đặt thời hạn phản hồi rõ ràng.
Chỉ lựa chọn khởi kiện hoặc trọng tài sau khi kiểm tra căn cứ, thời hiệu và khả năng thi hành.
8. Khi nào doanh nghiệp nên nhờ luật sư?
Doanh nghiệp có thể tự xử lý nếu hai bên thống nhất được tiêu chuẩn, lô hàng và phương pháp kiểm tra. Luật sư thường cần thiết khi bên mua giữ số tiền lớn, chứng cứ lỗi không rõ, hàng đã chuyển qua nhiều kho hoặc hai bên có yêu cầu phạt, bồi thường và hủy hợp đồng trái chiều.
Công ty Luật TNHH Justix cung cấp dịch vụ rà soát hợp đồng mua bán, đánh giá chứng cứ giao nhận – chất lượng, xác định khoản thanh toán có căn cứ, soạn văn bản trao đổi và hỗ trợ thương lượng hoặc giải quyết tranh chấp theo phạm vi đã thỏa thuận. Kết quả công việc có thể gồm bảng đối chiếu lô hàng và công nợ, báo cáo đánh giá chứng cứ, phương án xử lý khiếu nại hoặc hồ sơ tố tụng.
Điều cần làm sớm nhất là giữ nguyên chứng cứ chất lượng và tách khoản tiền bị tranh chấp khỏi khoản đã đến hạn nhưng không có căn cứ giữ lại. Đây là cơ sở để doanh nghiệp bảo vệ quyền thu tiền mà không bỏ qua nghĩa vụ hàng hóa thực tế của mình.
Căn cứ pháp lý
Luật Thương mại 36/2005/QH11: Điều 39–41, 44, 50–51, 55, 306, 312–313, 318–319 (khi thuộc phạm vi áp dụng).
Bộ luật Dân sự 91/2015/QH13: quy định về nghĩa vụ và hợp đồng theo quan hệ cụ thể (kiểm tra nếu có yêu cầu bổ trợ).
Bộ luật Tố tụng dân sự 92/2015/QH13 và các sửa đổi có hiệu lực: trách nhiệm chứng minh, chứng cứ và thẩm quyền.
Bản án công khai 05/2020/KDTM-ST ngày 27/8/2020 của TAND thành phố Tây Ninh: nguồn B, không phải án lệ và không phải hồ sơ Justix.
Công ước Viên 1980 (CISG): rà soát nếu giao dịch có yếu tố quốc tế, đặc biệt Điều 1, 35–40, 45–50, 53, 58, 78, 96.
Bài viết mang tính tham khảo, dựa trên quy định tại thời điểm đăng. Để được tư vấn cho trường hợp cụ thể, vui lòng liên hệ luật sư.
Nguồn: Công ty Luật TNHH Justix – https://justix.vn/bai-viet/ben-mua-tu-choi-thanh-toan-vi-hang-khong-dung-chat-luong · Hotline 037 27 17 888
Chia sẻ:
Bình luận
Bình luận được kiểm duyệt trước khi hiển thị. Chỉ câu trả lời có dấu “Justix xác minh” là của Justix — Justix không bao giờ liên hệ qua số điện thoại để lại trong bình luận. Xem cảnh báo mạo danh
Chưa có bình luận nào. Hãy là người đầu tiên chia sẻ ý kiến.
Hỏi luật sư về vấn đề này
Câu hỏi được gửi riêng tới luật sư, không hiển thị công khai.
Đã gửi nhiều công văn đòi nợ nhưng đối tác vẫn khất trả? Xem cách chốt chứng cứ, kiểm tra thời hiệu, gửi yêu cầu cuối cùng và quyết định khi nào khởi kiện.
Bên mua viện dẫn bất khả kháng không đương nhiên được miễn trả tiền hàng. Doanh nghiệp cần kiểm tra căn cứ, chứng cứ về trở ngại thanh toán và ảnh hưởng riêng tới nợ gốc, lãi, phạt, bồi thường.
Thiếu chữ ký nhận hàng không tự động làm mất quyền đòi tiền. Doanh nghiệp cần đối chiếu từng chuyến giao, người nhận, điều kiện thanh toán và chứng cứ còn thiếu trước khi yêu cầu trả nợ.