Hợp đồng không ghi lãi chậm trả thì doanh nghiệp có đòi lãi được không?
Hợp đồng không quy định lãi chậm trả chưa chắc làm mất quyền đòi lãi. Doanh nghiệp cần phân biệt Điều 306 Luật Thương mại với Điều 357 Bộ luật Dân sự, kiểm tra mức lãi và chứng cứ.
Có. Doanh nghiệp vẫn có thể yêu cầu lãi chậm thanh toán dù hợp đồng không ghi điều khoản tính lãi, nếu khoản tiền đã đến hạn, bên có nghĩa vụ chậm trả và quan hệ giao dịch thuộc phạm vi quy định cho phép yêu cầu lãi. Với hợp đồng mua bán hàng hóa, cung ứng dịch vụ thương mại, căn cứ thường được sử dụng là Điều 306 Luật Thương mại năm 2005. Tuy nhiên, cần kiểm tra thỏa thuận miễn lãi, thỏa thuận khác của các bên và luật chuyên ngành trước khi xác định số tiền phải trả.
Vấn đề không dừng ở câu hỏi có quyền đòi lãi hay không. Doanh nghiệp còn phải xác định mức lãi suất nào được áp dụng, chứng minh thời gian chậm thanh toán và trình bày khoản lãi thành một yêu cầu riêng, có bảng tính kèm theo. Nếu tùy tiện áp dụng 10%, 20% hoặc 150% lãi suất ngân hàng cho mọi khoản nợ, yêu cầu có thể bị giảm hoặc không được chấp nhận.
1. Không có điều khoản lãi chậm trả, doanh nghiệp có quyền yêu cầu lãi không?
Điều 306 Luật Thương mại năm 2005 quy định quyền yêu cầu lãi đối với trường hợp chậm thanh toán tiền hàng, thù lao dịch vụ và các chi phí hợp lý khác. Khi điều khoản này áp dụng, việc hợp đồng không đề cập đến lãi chậm trả không đồng nghĩa với việc bên mua hoặc bên thuê dịch vụ được miễn trách nhiệm trả lãi.
Ví dụ, Công ty A bán hàng cho Công ty B theo hợp đồng quy định phải thanh toán trong vòng 30 ngày từ khi nhận đủ hồ sơ. Hợp đồng ghi giá, thời hạn trả tiền nhưng không có dòng nào về lãi khi quá hạn. Nếu A đã giao hàng và hoàn thiện điều kiện thanh toán, B đến hạn vẫn chưa trả, A có thể xem xét yêu cầu lãi theo Điều 306 mà không cần một điều khoản lãi được ký bổ sung.
Tuy nhiên, phải phân biệt ba tình huống pháp lý:
Nội dung hợp đồng
Cách đánh giá quyền yêu cầu lãi
Không nhắc đến lãi chậm trả
Có thể áp dụng cơ chế lãi do pháp luật quy định nếu đáp ứng điều kiện.
Có điều khoản quy định công thức hoặc mức lãi riêng
Kiểm tra hiệu lực điều khoản và ưu tiên thỏa thuận hợp pháp, thay vì mặc nhiên áp dụng mức mặc định.
Có thỏa thuận rõ ràng không tính lãi chậm thanh toán
Cần xem xét hiệu lực và phạm vi thỏa thuận; không thể bỏ qua chỉ vì luật có quy tắc mặc định.
Điểm khác biệt quyết định là im lặng về lãi không phải lúc nào cũng tương đương với đã thỏa thuận miễn lãi. Cần đọc toàn bộ hợp đồng, phụ lục và các văn bản xác nhận, bao gồm thỏa thuận được ký sau khi phát sinh công nợ.
2. Điều 306 Luật Thương mại áp dụng cho những khoản tiền nào?
Điều 306 trực tiếp đề cập việc chậm trả tiền hàng, thù lao dịch vụ và các chi phí hợp lý khác trong quan hệ thuộc phạm vi điều chỉnh của Luật Thương mại. Vì vậy, trước khi viện dẫn điều luật, phải làm rõ nghĩa vụ tiền đang yêu cầu phát sinh từ đâu.
Đối với hợp đồng mua bán hàng hóa, doanh nghiệp cần chứng minh hàng đã được giao, điều kiện thanh toán đã hoàn thành và khoản tiền đã đến hạn. Nếu có khiếu nại về chất lượng, thiếu khối lượng hoặc quyền tạm ngừng thanh toán, cần đánh giá riêng các căn cứ này.
Đối với hợp đồng cung ứng dịch vụ, cần đối chiếu phạm vi công việc, kết quả cung ứng, biên bản nghiệm thu hoặc chứng cứ thay thế, cùng các mốc thanh toán. Một hóa đơn đơn phương phát hành chưa chắc chứng minh toàn bộ phí dịch vụ đã đến hạn.
Đối với khoản tiền khác như tiền ứng trước phải hoàn trả, khoản vay, khoản đặt cọc hoặc nghĩa vụ phát sinh từ hợp đồng xây dựng có chế độ chuyên ngành, không nên tự động dùng Điều 306. Trước hết cần phân loại đúng nghĩa vụ và văn bản điều chỉnh.
Đặc biệt, nếu hợp đồng có yếu tố nước ngoài, luật áp dụng phải được xác định theo thỏa thuận, quy phạm xung đột và điều ước quốc tế có liên quan. Không thể mặc nhiên dùng Điều 306 chỉ vì một trong hai doanh nghiệp đặt trụ sở tại Việt Nam.
3. Không thỏa thuận lãi thì áp dụng mức lãi suất nào?
3.1. Hợp đồng thương mại: lãi suất nợ quá hạn trung bình trên thị trường
Theo Điều 306 Luật Thương mại năm 2005, mức lãi mặc định được xác định theo lãi suất nợ quá hạn trung bình trên thị trường tại thời điểm thanh toán, tương ứng thời gian chậm trả, trừ khi có thỏa thuận khác hoặc luật quy định khác.
Điều 11 Nghị quyết 01/2019/NQ-HĐTP hướng dẫn khi Tòa án giải quyết tranh chấp thuộc Điều 306, việc xác định mức lãi suất trung bình căn cứ mức lãi suất nợ quá hạn của ít nhất ba ngân hàng thương mại có trụ sở, chi nhánh hoặc phòng giao dịch tại địa phương nơi Tòa án đang giải quyết, xét xử đặt trụ sở. Văn bản hướng dẫn lấy thời điểm thanh toán, và đối với việc xét xử là thời điểm xét xử sơ thẩm.
Do đó, doanh nghiệp không thể mặc định rằng lãi chậm trả của mọi hợp đồng thương mại là 10%/năm hoặc 20%/năm. Mức lãi có thể khác nhau tùy dữ liệu ngân hàng, thời điểm xác định, thỏa thuận và luật áp dụng.
Khi chuẩn bị hồ sơ khởi kiện, bộ phận pháp chế nên lập bảng đối chiếu thông tin ngân hàng làm cơ sở đề xuất lãi suất, đồng thời cập nhật lại dữ liệu phù hợp với thời điểm Tòa án giải quyết. Không sử dụng lãi suất tiền gửi tiết kiệm như một sự thay thế tự động cho lãi suất nợ quá hạn.
3.2. Nghĩa vụ dân sự: không nhầm với chế độ của thương mại
Điều 357 Bộ luật Dân sự năm 2015 quy định trách nhiệm trả lãi khi chậm thực hiện nghĩa vụ trả tiền. Khoản 2 Điều này dẫn chiếu khoản 2 Điều 468 khi các bên không thỏa thuận về mức lãi chậm trả.
Theo quy định hiện hành tại Điều 468, mức lãi suất giới hạn ở khoản 1 là 20%/năm, còn khoản 2 quy định tỷ lệ 50% của mức giới hạn khi đáp ứng điều kiện áp dụng. Trong trường hợp vận dụng Điều 357 mà không có thỏa thuận và không có quy định riêng khác, mức tương ứng hiện là 10%/năm.
Không áp dụng 10%/năm của Bộ luật Dân sự để thay thế cơ chế Điều 306 trong mọi hợp đồng thương mại. Việc lựa chọn căn cứ phải được thực hiện từ loại giao dịch, luật chuyên ngành và thỏa thuận hợp pháp.
3.3. Hợp đồng có quy định riêng hoặc pháp luật chuyên ngành
Một số hợp đồng được điều chỉnh bởi cơ chế thanh toán chuyên ngành, ví dụ hợp đồng xây dựng thuộc phạm vi Luật Xây dựng và văn bản hướng dẫn. Khoản 5 Điều 28 Nghị định 210/2026/NĐ-CP có quy định riêng về lãi do chậm thanh toán, trong đó cần kiểm tra loại hợp đồng và điều khoản chuyển tiếp đối với hợp đồng đã ký trước ngày 01/7/2026.
Đối với doanh nghiệp, cách an toàn là xác định đúng chế độ pháp luật trước khi tính lãi, thay vì lập một bảng lãi duy nhất cho tất cả các loại hợp đồng.
4. Hai bên có quyền thỏa thuận mức lãi khác Điều 306 không?
Có thể, trong phạm vi pháp luật cho phép. Bản thân Điều 306 đã dự liệu trường hợp các bên có thỏa thuận khác. Việc áp dụng mức lãi theo ngân hàng cụ thể, tỷ lệ cố định hoặc công thức điều chỉnh cần được kiểm tra trên cơ sở nội dung thỏa thuận và quy định bắt buộc liên quan.
Một tình huống trọng tài được công bố trong chuyên mục VIAC số 042 – Quyền định đoạt về lãi chậm thanh toán cho thấy hợp đồng mua bán có thỏa thuận áp dụng lãi suất của một ngân hàng khi bên mua chậm trả. Trong vụ việc được bình luận, Hội đồng Trọng tài đã xem xét thỏa thuận đó và chấp nhận mức lãi 7,5%/năm theo phạm vi yêu cầu của nguyên đơn.
Tình huống này có điều khoản lãi trong hợp đồng, vì vậy không thể dùng nó làm ví dụ về hợp đồng hoàn toàn không quy định lãi. Giá trị tham khảo của tình huống nằm ở việc phân biệt quy tắc mặc định của pháp luật, quyền thỏa thuận của hai bên và quyền giới hạn phạm vi yêu cầu của bên đòi nợ.
Nếu doanh nghiệp và đối tác đã ký văn bản xác nhận công nợ, gia hạn hoặc miễn một phần lãi, nội dung văn bản sau phải được kiểm tra cùng hợp đồng ban đầu. Không nên chỉ đọc điều khoản cũ rồi bỏ qua một thỏa thuận hợp lệ phát sinh sau đó.
5. Có thể vừa đòi tiền gốc, lãi chậm trả, phạt hợp đồng và bồi thường không?
Các khoản này có cơ sở pháp lý và điều kiện chứng minh khác nhau; không nên gộp thành một khoản “chi phí chậm thanh toán”.
Khoản yêu cầu
Điều kiện cần xem xét
Tiền gốc
Chứng minh nghĩa vụ trả tiền, giá trị và khoản đã đến hạn.
Lãi chậm trả
Chứng minh số tiền bị chậm, thời gian chậm và căn cứ xác định lãi suất.
Phạt vi phạm
Thông thường phải có thỏa thuận phạt hợp lệ và tuân thủ giới hạn tương ứng với loại hợp đồng; xem Điều 300, 301 Luật Thương mại khi áp dụng.
Bồi thường thiệt hại
Cần căn cứ về hành vi vi phạm, thiệt hại thực tế, mối quan hệ nhân quả và chứng cứ theo Điều 302–304 Luật Thương mại khi áp dụng.
Với yêu cầu lãi do chậm trả theo Điều 306, doanh nghiệp không phải biến khoản lãi thành yêu cầu bồi thường thiệt hại thực tế rồi mới được nêu. Tuy nhiên, vẫn phải chứng minh khoản tiền đến hạn, số dư và thời gian chậm thanh toán.
Cũng không nên lấy quy định mức phạt không quá 8% giá trị phần nghĩa vụ hợp đồng bị vi phạm của Điều 301 để tự kết luận rằng lãi chậm trả theo Điều 306 cũng bị giới hạn ở 8%. Hai khoản có căn cứ và cách xác định khác nhau.
6. Cách lập bảng tính lãi khi hợp đồng không ghi mức lãi
Trước khi thương lượng hoặc khởi kiện, doanh nghiệp cần lập một bảng tính có thể kiểm tra lại được. Bảng này nên thể hiện từng kỳ đến hạn, số tiền gốc chậm trả, khoản thanh toán giữa kỳ, số ngày chậm và lãi suất áp dụng.
Công thức minh họa với lãi suất tính theo năm và quy ước 365 ngày:
Tiền lãi = Số dư gốc chậm trả × Lãi suất năm × Số ngày chậm trả / 365.
Đây là công thức tính toán minh họa, không thay thế việc xác định đúng lãi suất và phương pháp tính theo pháp luật, thỏa thuận hoặc phán quyết áp dụng.
Ví dụ khi bên nợ thanh toán một phần
Ví dụ giả định: Công ty A có khoản tiền hàng 500.000.000 đồng đã đến hạn nhưng chưa được thanh toán. Trong 90 ngày đầu, bên mua chưa trả khoản nào; sau đó họ trả 200.000.000 đồng. Trong 60 ngày tiếp theo, số dư còn 300.000.000 đồng.
Giả sử sử dụng lãi suất 12%/năm chỉ để minh họa phép tính, không phải lãi suất thị trường đã được xác minh hoặc mức lãi mặc nhiên áp dụng cho vụ việc.
Giai đoạn
Dư nợ chịu lãi
Thời gian
Lãi minh họa
Trước khi trả một phần
500.000.000 đồng
90 ngày
14.794.521 đồng
Sau khi trả 200 triệu đồng
300.000.000 đồng
60 ngày
5.917.808 đồng
Tổng cộng
150 ngày
20.712.329 đồng
Ví dụ này cho thấy nếu bên nợ đã thanh toán một phần vào gốc, không thể tiếp tục lấy toàn bộ 500 triệu đồng làm cơ sở tính lãi cho giai đoạn sau. Trong hồ sơ thực tế, cần xác định khoản thanh toán được phân bổ vào gốc, lãi hay nghĩa vụ khác trên cơ sở thỏa thuận và quy định áp dụng.
Nếu có nhiều hóa đơn, nhiều ngày đến hạn, nhiều đợt chuyển tiền hoặc phát sinh thỏa thuận gia hạn, nên tách thành nhiều dòng tính lãi tương ứng để tránh tính trùng.
7. Muốn yêu cầu lãi chậm trả, doanh nghiệp phải có chứng cứ gì?
Đối với khoản gốc, hồ sơ thường gồm hợp đồng, phụ lục, đơn đặt hàng, biên bản giao nhận, nghiệm thu, đối chiếu công nợ, hóa đơn và sao kê thanh toán.
Đối với khoản lãi, doanh nghiệp còn phải chứng minh những thông tin mà khoản gốc chưa nhất thiết phản ánh đầy đủ:
Căn cứ xác định ngày đến hạn: Điều khoản thanh toán, tài liệu hoàn thành điều kiện nhận tiền, thông báo yêu cầu thanh toán và chứng cứ bên kia đã nhận nếu ngày đến hạn gắn với việc nhận thông báo.
Khoảng thời gian chậm trả: Ngày bắt đầu chậm, ngày chốt bảng tính, các ngày trả một phần hoặc gia hạn.
Tài liệu về lãi suất: Điều khoản lãi nếu có; hoặc cơ sở xác định lãi suất theo đúng quy định áp dụng. Với tranh chấp thuộc Điều 306 tại Tòa án, lưu dữ liệu của ít nhất ba ngân hàng theo Nghị quyết 01/2019/NQ-HĐTP.
Số dư thực tế: Sao kê, ủy nhiệm chi, biên bản đối chiếu, chứng từ cấn trừ và thỏa thuận phân bổ tiền thanh toán.
Các thỏa thuận điều chỉnh sau hợp đồng: Email xác nhận giảm lãi, biên bản gia hạn, lịch trả nợ, thỏa thuận miễn lãi có điều kiện hoặc thỏa thuận thanh lý.
Một email có nội dung “đề nghị thanh toán sớm” chưa đủ để chứng minh mọi điều kiện phát sinh lãi. Ngược lại, việc chưa từng gửi thư yêu cầu lãi trước đó không mặc nhiên làm mất quyền yêu cầu lãi, nếu quyền này đã phát sinh theo luật và chưa bị thỏa thuận hoặc căn cứ pháp lý khác loại trừ.
8. Khách hàng nói “hợp đồng không ghi lãi nên chúng tôi không trả lãi”: phản hồi thế nào?
Doanh nghiệp có thể trả lời theo hướng xác định đúng căn cứ pháp lý trước, sau đó mới trình bày số tiền.
Mẫu đoạn văn yêu cầu thanh toán để tham khảo:
Theo Hợp đồng số [●] và hồ sơ giao nhận, khoản tiền [●] đồng đã đến hạn thanh toán vào ngày [●]. Đến ngày [●], Quý Công ty còn chưa thanh toán số tiền [●] đồng. Mặc dù Hợp đồng không quy định cụ thể về lãi chậm thanh toán, đối với nghĩa vụ trả tiền thuộc phạm vi điều chỉnh của Điều 306 Luật Thương mại năm 2005 và không có thỏa thuận hợp lệ khác loại trừ, bên bị chậm thanh toán có quyền yêu cầu trả lãi trên số tiền chậm trả. Chúng tôi đề nghị Quý Công ty đối chiếu khoản gốc, thời gian chậm trả và bảng tính lãi gửi kèm; trường hợp có ý kiến khác, đề nghị phản hồi kèm tài liệu làm căn cứ trước ngày [●].
Mẫu trên chỉ phù hợp khi đã kiểm tra loại hợp đồng, nghĩa vụ đến hạn và thỏa thuận thực tế. Không sử dụng nguyên văn cho khoản vay, nghĩa vụ bồi hoàn hay hợp đồng chuyên ngành có quy tắc lãi riêng.
Khi thương lượng, doanh nghiệp có thể lựa chọn giảm hoặc miễn một phần lãi để nhận được khoản gốc nhanh hơn. Nếu có thỏa thuận, cần ghi cụ thể điều kiện miễn giảm, chẳng hạn miễn lãi chỉ khi bên nợ thanh toán đủ số gốc trước ngày xác định. Tránh viết chung chung “hai bên đã xử lý xong công nợ” nếu chưa muốn từ bỏ các khoản yêu cầu còn lại.
9. Nếu khởi kiện, có cần ghi rõ khoản lãi trong đơn không?
Nên xác định khoản lãi thành yêu cầu cụ thể, bao gồm căn cứ, khoảng thời gian và phương pháp tính. Đối với vụ việc được giải quyết tại Tòa án, cần chuẩn bị bảng lãi và tài liệu ngân hàng theo quy định. Khi giải quyết tại trọng tài, còn phải kiểm tra thỏa thuận trọng tài, quy tắc tố tụng và luật áp dụng.
Doanh nghiệp cũng cần làm rõ phạm vi yêu cầu đối với lãi phát sinh đến thời điểm xét xử và lãi tiếp tục phát sinh sau thời điểm đó, tùy quy định điều chỉnh và nội dung yêu cầu tố tụng. Không nên chỉ ghi “đề nghị tính lãi theo pháp luật” rồi bỏ trống số gốc, kỳ tính và căn cứ lãi suất.
Về thời hiệu, nếu tranh chấp thuộc Điều 319 Luật Thương mại thì nguyên tắc chung là hai năm, trừ ngoại lệ theo luật; đối với tranh chấp hợp đồng dân sự thuộc Điều 429 Bộ luật Dân sự có thể áp dụng thời hiệu ba năm. Một số trường hợp có căn cứ xác định quan hệ tranh chấp khác sẽ cần đánh giá riêng. Không mặc nhiên áp dụng một thời hiệu cho mọi yêu cầu tiền gốc và tiền lãi.
10. Khi nào nên thuê luật sư rà soát yêu cầu lãi chậm thanh toán?
Doanh nghiệp có thể tự lập bảng lãi khi khoản tiền đã được xác nhận, ngày đến hạn rõ ràng, không có tranh chấp về chất lượng hàng hóa hoặc dịch vụ và chế độ pháp luật áp dụng tương đối đơn giản.
Việc rà soát chuyên môn trở nên cần thiết nếu hợp đồng có điều khoản lãi khác thường, có biên bản gia hạn hoặc miễn lãi, nhiều khoản thanh toán không rõ cách phân bổ, bên nợ phản đối nghĩa vụ gốc, hoặc tranh chấp liên quan hợp đồng xây dựng và giao dịch xuyên biên giới.
Trong các trường hợp này, Công ty Luật TNHH Justix có thể rà soát hợp đồng, chứng cứ công nợ, căn cứ xác định lãi suất và thời gian chậm trả; lập bảng khoản yêu cầu, tư vấn phương án thương lượng và chuẩn bị hồ sơ giải quyết tranh chấp trong phạm vi dịch vụ được thống nhất.
Kết quả bàn giao có thể là báo cáo đánh giá pháp lý, bảng tính lãi có thuyết minh căn cứ, văn bản yêu cầu thanh toán hoặc hồ sơ phục vụ thương lượng, tố tụng. Doanh nghiệp không nên chỉ dựa vào việc hợp đồng thiếu một điều khoản để kết luận không thể đòi lãi; nhưng cũng không nên đưa ra một tỷ lệ lãi hoặc khoản phạt mà chưa xác định được căn cứ áp dụng.
Căn cứ pháp lý
Luật Thương mại số 36/2005/QH11 (văn bản hợp nhất 113/VBHN-VPQH năm 2025): Điều 300, 301, 302–304, 306, 319; kiểm tra sửa đổi, điều khoản chuyển tiếp trước xuất bản.
Nghị quyết số 01/2019/NQ-HĐTP: Điều 11 về cách xác định lãi suất nợ quá hạn trung bình khi Tòa án giải quyết tranh chấp thuộc Điều 306 Luật Thương mại.
Bộ luật Dân sự số 91/2015/QH13: Điều 357, khoản 1 và khoản 2 Điều 468, Điều 429; chỉ vận dụng theo phạm vi quan hệ phù hợp.
Nghị định 210/2026/NĐ-CP, khoản 5 Điều 28 và quy định chuyển tiếp: chỉ xem xét đối với hợp đồng xây dựng thuộc phạm vi điều chỉnh.
Bài viết mang tính tham khảo, dựa trên quy định tại thời điểm đăng. Để được tư vấn cho trường hợp cụ thể, vui lòng liên hệ luật sư.
Nguồn: Công ty Luật TNHH Justix – https://justix.vn/bai-viet/hop-dong-khong-ghi-lai-cham-tra-co-doi-lai-duoc-khong · Hotline 037 27 17 888
Chia sẻ:
Bình luận
Bình luận được kiểm duyệt trước khi hiển thị. Chỉ câu trả lời có dấu “Justix xác minh” là của Justix — Justix không bao giờ liên hệ qua số điện thoại để lại trong bình luận. Xem cảnh báo mạo danh
Chưa có bình luận nào. Hãy là người đầu tiên chia sẻ ý kiến.
Hỏi luật sư về vấn đề này
Câu hỏi được gửi riêng tới luật sư, không hiển thị công khai.
Đã gửi nhiều công văn đòi nợ nhưng đối tác vẫn khất trả? Xem cách chốt chứng cứ, kiểm tra thời hiệu, gửi yêu cầu cuối cùng và quyết định khi nào khởi kiện.
Bên mua viện dẫn bất khả kháng không đương nhiên được miễn trả tiền hàng. Doanh nghiệp cần kiểm tra căn cứ, chứng cứ về trở ngại thanh toán và ảnh hưởng riêng tới nợ gốc, lãi, phạt, bồi thường.
Thiếu chữ ký nhận hàng không tự động làm mất quyền đòi tiền. Doanh nghiệp cần đối chiếu từng chuyến giao, người nhận, điều kiện thanh toán và chứng cứ còn thiếu trước khi yêu cầu trả nợ.