Đối tác lấy lý do khó khăn tài chính để khất công nợ: nên xử lý thế nào?
Đối tác liên tục xin khất nợ vì khó khăn tài chính không đương nhiên được gia hạn. Doanh nghiệp cần đánh giá khả năng trả, chốt chứng cứ công nợ và chọn cách thương lượng hoặc xử lý pháp lý phù hợp.
Đối tác viện lý do khó khăn tài chính không đương nhiên được kéo dài thời hạn trả nợ. Nếu khoản tiền đã đến hạn và không có căn cứ miễn trách nhiệm hoặc thỏa thuận gia hạn hợp lệ, doanh nghiệp có quyền yêu cầu thanh toán, xem xét lãi chậm trả và lựa chọn biện pháp giải quyết tranh chấp. Tuy nhiên, khi bên nợ thực sự thiếu dòng tiền, phương án có lợi nhất không phải lúc nào cũng là khởi kiện ngay: cần đánh giá khả năng thu hồi trước khi đồng ý chờ thêm.
1. Đối tác nói đang khó khăn tài chính: có được tự ý khất nợ không?
Theo khoản 1 Điều 351 Bộ luật Dân sự 2015, không thực hiện nghĩa vụ đúng thời hạn là một dạng vi phạm nghĩa vụ. Với khoản nợ đã đến hạn, việc bên mua hoặc bên thuê dịch vụ thiếu nguồn tiền thanh toán không tự làm thay đổi kỳ hạn đã thỏa thuận.
Cần phân biệt khó khăn về dòng tiền với sự kiện bất khả kháng. Điều 156 Bộ luật Dân sự đặt ra các điều kiện về tính khách quan, không thể lường trước và không thể khắc phục dù đã áp dụng các biện pháp cần thiết, trong phạm vi khả năng cho phép. Bên nợ phải đưa ra căn cứ cho việc viện dẫn, đồng thời cần kiểm tra điều khoản hợp đồng và pháp luật chuyên ngành. Việc doanh thu giảm, khách hàng của họ chưa trả tiền, ngân hàng chưa giải ngân hoặc công ty đang tái cơ cấu không mặc nhiên đáp ứng các điều kiện này.
Điều 294 Luật Thương mại 2005 quy định các trường hợp miễn trách nhiệm đối với vi phạm hợp đồng thương mại, trong đó có sự kiện bất khả kháng và những trường hợp khác được luật công nhận. Tuy nhiên, miễn trách nhiệm đối với một vi phạm không đồng nghĩa với việc một khoản tiền gốc hợp pháp, đã đến hạn, tự động bị xóa bỏ. Cần xem xét chính xác nghĩa vụ và chế tài đang được yêu cầu.
Một công văn của bên nợ chỉ thông báo “chúng tôi gặp khó khăn, xin thanh toán sau” về nguyên tắc là đề nghị thay đổi cách thực hiện nghĩa vụ; không mặc nhiên trở thành thỏa thuận gia hạn nếu chủ nợ chưa chấp thuận. Mức độ ràng buộc của việc trao đổi và hành vi thực tế giữa các bên vẫn phải được đánh giá trong bối cảnh toàn bộ hồ sơ.
2. Trước khi đồng ý gia hạn, cần xác định khoản nợ nào đã thực sự đến hạn
Không nên bắt đầu bằng việc tranh luận đối tác có “thiện chí” hay không. Trước tiên, bộ phận kế toán và pháp chế cần lập một bảng đối chiếu có thể kiểm tra độc lập.
Nội dung
Câu hỏi phải trả lời
Chứng cứ cần đối chiếu
Chủ thể nợ
Công ty nào có nghĩa vụ thanh toán?
Hợp đồng, đơn đặt hàng, thông tin pháp nhân, người đại diện
Căn cứ phát sinh
Tiền hàng, phí dịch vụ hay khoản hoàn trả?
Hợp đồng, giao nhận, nghiệm thu, hóa đơn và trao đổi
Ngày đến hạn
Thanh toán sau giao hàng, sau nghiệm thu hay vào ngày cố định?
Điều khoản thanh toán, hồ sơ đã gửi, xác nhận nhận hồ sơ
Số dư nợ gốc
Đã có tạm ứng, chuyển khoản, cấn trừ hoặc trả một phần chưa?
Sao kê, biên bản đối chiếu, sổ chi tiết công nợ
Phản đối của bên nợ
Họ thực sự thiếu tiền hay còn tranh chấp về hàng hóa, dịch vụ?
Email khiếu nại, thông báo chất lượng, biên bản làm việc
Nếu khoản công nợ bao gồm nhiều hợp đồng hoặc nhiều đợt giao hàng, cần tách rõ số tiền và ngày đến hạn của từng khoản. Một lời hứa trả tổng số nợ không thay thế việc xác định căn cứ pháp lý của từng khoản, đặc biệt khi một phần đang có tranh chấp về chất lượng hoặc khối lượng.
Trường hợp khoản nợ đã được xác nhận, doanh nghiệp có thể chuyển trọng tâm sang năng lực thanh toán và biện pháp bảo đảm. Ngược lại, nếu bên nợ chưa thừa nhận số dư, nên xử lý việc đối chiếu công nợ trước khi đưa ra phương án giảm lãi hoặc gia hạn.
3. Đánh giá mức độ khó khăn tài chính của đối tác như thế nào?
Lý do “đang khó khăn” có thể phản ánh thiếu hụt dòng tiền tạm thời hoặc dấu hiệu doanh nghiệp không còn khả năng thực hiện nhiều nghĩa vụ. Chủ nợ không nhất thiết được tiếp cận toàn bộ báo cáo tài chính nội bộ của đối tác; thông tin đánh giá phải được thu thập hợp pháp và mức độ tin cậy cần được ghi nhận rõ.
Dấu hiệu quan sát
Hướng xử lý phù hợp
Bên nợ vẫn hoạt động, xác nhận nợ, đưa ra lịch trả khả thi và thanh toán trước một phần
Cân nhắc thỏa thuận ngắn hạn có mốc kiểm tra
Liên tục đổi ngày hứa trả, không xác nhận số dư, yêu cầu miễn toàn bộ lãi nhưng không đưa ra kế hoạch dòng tiền
Yêu cầu xác nhận bằng văn bản và đặt thời hạn thương lượng rõ ràng
Ngừng hoạt động tại địa chỉ đăng ký, nhiều nghĩa vụ quá hạn, bị áp dụng biện pháp cưỡng chế hoặc đã có thủ tục phục hồi/phá sản
Rà soát khẩn cấp chứng cứ, tư cách chủ nợ, biện pháp bảo đảm và thủ tục pháp lý liên quan
Bốn thông tin tối thiểu nên yêu cầu khi bên nợ đề xuất trả chậm gồm: số dư họ xác nhận; số tiền có thể thanh toán ngay; ngày và nguồn dự kiến của các kỳ tiếp theo; người có thẩm quyền ký cam kết. Nếu họ viện dẫn việc bán tài sản, thu hồi khoản phải thu hoặc nhận vốn góp, nên đề nghị cung cấp tài liệu phù hợp để đánh giá tính khả thi, không coi lời trình bày là bảo đảm chắc chắn.
Việc đối tác đề nghị gia hạn nhiều lần cũng là tín hiệu cần đánh giá lại chính sách tín dụng thương mại: có tiếp tục cung ứng thêm hàng, gia hạn hạn mức hay yêu cầu thanh toán trước đối với đơn hàng mới hay không. Đây là quyết định kinh doanh cần phối hợp giữa kinh doanh, tài chính và pháp chế.
4. Khi nào nên cho trả dần, khi nào cần chuyển sang biện pháp pháp lý?
Doanh nghiệp có thể cân nhắc ba hướng, tùy khả năng thanh toán và chất lượng hồ sơ:
Phương án 1 – Thu khoản tiền có thể thu ngay. Nếu bên nợ có dòng tiền ngắn hạn, ưu tiên yêu cầu thanh toán một phần thực chất trước khi bàn về gia hạn. Số tiền nhận được phải được ghi nhận rõ nhằm tránh tranh cãi đó là tiền gốc, tiền lãi hay khoản tạm ứng của giao dịch mới.
Phương án 2 – Gia hạn có điều kiện. Chỉ nên chấp nhận lịch mới khi doanh nghiệp có đủ cơ sở đánh giá tính khả thi, có xác nhận công nợ rõ ràng và cơ chế xử lý nếu tiếp tục trễ hạn. Có thể xem xét biện pháp bảo đảm hợp pháp, nhưng tính hiệu lực, quyền định đoạt tài sản và thủ tục đăng ký phải được kiểm tra riêng.
Phương án 3 – Chấm dứt thương lượng và chuẩn bị thủ tục giải quyết tranh chấp. Phù hợp khi bên nợ không chấp nhận xác nhận nghĩa vụ, liên tục thất hứa hoặc có dấu hiệu tài sản, hoạt động kinh doanh suy giảm nghiêm trọng. Trước khi khởi kiện vẫn cần cân nhắc thẩm quyền, thời hiệu, chi phí và khả năng thi hành.
Không có quy tắc rằng sau hai hoặc ba lần khất nợ bắt buộc phải khởi kiện. Điểm quyết định là lợi ích có thể thu hồi so với rủi ro tiếp tục chờ đợi, đồng thời không để thương lượng làm mất cơ hội bảo toàn chứng cứ hoặc quyền tố tụng.
Đây là điểm nhiều doanh nghiệp bỏ qua khi đàm phán: một email ghi “đồng ý cho bên anh trả dần” có thể tạo ra tranh chấp mới về thời điểm đến hạn, tiền lãi và việc từ bỏ các yêu cầu trước đó.
Một văn bản điều chỉnh lịch trả nên có ít nhất các nội dung sau:
Khoản nợ được đối chiếu: từng hợp đồng, hóa đơn, số dư gốc, tiền lãi đã phát sinh (nếu có) và các khoản còn tranh chấp.
Lịch thanh toán cụ thể: số tiền, ngày đến hạn từng kỳ, tài khoản nhận và cách xác định đã hoàn thành nghĩa vụ.
Cách phân bổ tiền đã nhận: vào khoản nào, thứ tự tính vào gốc/lãi/chi phí theo thỏa thuận hợp pháp và quy định áp dụng.
Chế độ lãi trong thời gian gia hạn: tiếp tục tính, miễn một phần, giảm có điều kiện hoặc thỏa thuận khác phù hợp; tránh câu chữ khiến nghĩa vụ lãi không rõ.
Hệ quả vi phạm lịch mới: điều kiện để các khoản còn lại đến hạn, việc yêu cầu thanh toán và xử lý biện pháp bảo đảm, nếu có.
Bảo lưu quyền và nghĩa vụ: làm rõ những quyền đang giữ, những quyền đã nhượng bộ và điều kiện để việc miễn giảm có hiệu lực.
Thẩm quyền ký: người đại diện hoặc người được ủy quyền hợp lệ của mỗi bên.
Ví dụ giả định: Công ty A còn nợ Công ty B 600 triệu đồng tiền hàng đã đến hạn. A đề nghị thanh toán ngay 150 triệu đồng, phần còn lại trả trong ba tháng. Nếu B chấp thuận, văn bản nên ghi rõ 150 triệu đồng được tính vào khoản nợ nào; mỗi kỳ tiếp theo phải trả bao nhiêu; khoản lãi trước và sau khi gia hạn được xử lý ra sao; trường hợp không trả một kỳ thì các bên xử lý nghĩa vụ còn lại thế nào.
Không nên chỉ ký văn bản ghi “hai bên thống nhất giải quyết toàn bộ công nợ” nếu bên nhận tiền chưa có ý định miễn hoặc từ bỏ những khoản còn lại. Đối với trường hợp dự kiến dùng tài sản bảo đảm hoặc bảo lãnh cá nhân, cần rà soát riêng điều kiện hiệu lực và hình thức pháp lý; bản cam kết của giám đốc không tự động biến thành nghĩa vụ bảo lãnh của cá nhân họ.
6. Bên nợ gửi công văn hứa trả nhiều lần: có ảnh hưởng đến thời hiệu không?
Theo Điều 157 Bộ luật Dân sự 2015, thời hiệu khởi kiện có thể bắt đầu lại khi bên có nghĩa vụ thừa nhận một phần hoặc toàn bộ nghĩa vụ, thừa nhận hay thực hiện một phần nghĩa vụ, hoặc các bên tự hòa giải với nhau; thời hiệu bắt đầu lại từ ngày tiếp theo sau sự kiện tương ứng.
Vì vậy, văn bản của bên nợ ghi cụ thể số tiền đang nợ, lịch dự kiến trả hoặc xác nhận đã thanh toán một phần có thể là chứng cứ quan trọng khi đánh giá thời hiệu. Tuy nhiên, không phải mọi thư thông báo khó khăn đều chắc chắn là sự thừa nhận đầy đủ khoản nợ, và một công văn nhắc nợ do chủ nợ tự gửi không mặc nhiên làm thời hiệu bắt đầu lại.
Đối với tranh chấp thương mại thuộc phạm vi Điều 319 Luật Thương mại 2005, thời hiệu khởi kiện về nguyên tắc là hai năm, trừ trường hợp luật có quy định khác. Nếu quan hệ thuộc phạm vi Điều 429 Bộ luật Dân sự, có thể áp dụng thời hiệu ba năm. Ngoài ra, có loại yêu cầu có cách phân loại và chế độ thời hiệu riêng. Cần kiểm tra bản chất quan hệ, ngày quyền bị xâm phạm và những sự kiện có ảnh hưởng đến thời hiệu trước khi quyết định trì hoãn khởi kiện.
7. Đối tác khó khăn tài chính có phải trả lãi chậm thanh toán không?
Việc bên nợ gặp khó khăn không tự động loại trừ quyền yêu cầu lãi. Với khoản tiền hàng hoặc thù lao dịch vụ thuộc phạm vi Luật Thương mại, Điều 306 quy định quyền yêu cầu lãi chậm thanh toán, trừ trường hợp có thỏa thuận khác hoặc pháp luật có quy định khác. Mức lãi và thời gian tính phải được xác định theo chế độ pháp lý áp dụng, không phải một tỷ lệ tùy ý.
Đối với nghĩa vụ trả tiền thuộc phạm vi Bộ luật Dân sự, Điều 357 có quy định về lãi do chậm thực hiện nghĩa vụ. Nếu hai bên đã ký thỏa thuận gia hạn hoặc giảm lãi, cần xem xét chính xác hiệu lực của thỏa thuận đối với từng giai đoạn.
Khi chuẩn bị bảng yêu cầu, nên tách nợ gốc đến hạn, lãi phát sinh trước khi gia hạn, lãi trong thời gian gia hạn (nếu có căn cứ) và khoản bồi thường, phạt vi phạm khi đáp ứng điều kiện riêng. Không cộng mọi khoản thành một “tổng nợ” rồi tính lãi trên toàn bộ nếu không có căn cứ.
8. Khi nào khó khăn tài chính trở thành rủi ro phục hồi, phá sản?
Đây là nội dung cần chú ý theo quy định đang có hiệu lực năm 2026. Luật Phục hồi, phá sản số 142/2025/QH15 có hiệu lực từ ngày 01/3/2026, thay thế Luật Phá sản 2014 theo quy định chuyển tiếp.
Theo Điều 5 của Luật này, doanh nghiệp có nguy cơ mất khả năng thanh toán bao gồm trường hợp không thanh toán được khoản nợ sẽ đến hạn trong sáu tháng hoặc khoản nợ đã đến hạn nhưng chưa quá sáu tháng. Doanh nghiệp được xác định mất khả năng thanh toán nếu không thực hiện nghĩa vụ trả một khoản nợ sau thời hạn sáu tháng kể từ ngày đến hạn. Đây là tiêu chí pháp lý phục vụ thủ tục tương ứng, không phải bằng chứng rằng mọi công ty chậm trả sáu tháng đều đã bị tuyên bố phá sản.
Điều 38 cho phép một số chủ thể, trong đó có chủ nợ không có bảo đảm và chủ nợ có bảo đảm một phần, nộp đơn yêu cầu áp dụng thủ tục phá sản khi có đủ điều kiện luật định. Tuy nhiên, đây là một thủ tục pháp lý chuyên biệt, không nên coi là công cụ gây sức ép thay cho việc giải quyết tranh chấp thanh toán thông thường.
Nếu Tòa án đã mở thủ tục phá sản, Điều 55 quy định thời hạn gửi giấy đòi nợ thông thường là 15 ngày kể từ ngày có quyết định mở thủ tục; chủ nợ cần theo dõi chặt thời hạn và quy định ngoại lệ. Khi đó, việc nộp đơn khởi kiện hoặc thi hành riêng một bản án phải được đánh giá trong mối quan hệ với thủ tục phục hồi, phá sản đang diễn ra.
Đây là lý do doanh nghiệp không nên chỉ tiếp tục gọi điện nhắc nợ trong khi đã có thông tin đáng tin cậy về tình trạng mất khả năng thanh toán hoặc thủ tục tại Tòa án.
9. Có nên khởi kiện ngay khi đối tác thông báo không đủ tiền trả?
Khởi kiện có thể cần thiết nhưng không bảo đảm thu hồi được tiền. Quyết định nên dựa trên khả năng chứng minh khoản nợ và khả năng thực hiện nghĩa vụ của bên bị yêu cầu.
Nếu hợp đồng có thỏa thuận trọng tài hợp lệ, cần đánh giá thẩm quyền của trọng tài. Nếu tranh chấp thuộc Tòa án, phải xác định Tòa án có thẩm quyền theo pháp luật tố tụng hiện hành, bao gồm các thay đổi về hệ thống Tòa án có hiệu lực từ năm 2025. Việc xác định nơi nộp đơn không thể chỉ dựa vào hướng dẫn tố tụng được đăng từ nhiều năm trước.
Từ ngày 01/7/2026, Luật Thi hành án dân sự số 106/2025/QH15 đã có hiệu lực. Doanh nghiệp cần đánh giá cách thức thi hành quyết định có hiệu lực và điều kiện thực tế của bên nợ theo hệ thống quy định hiện hành, không lấy quy trình cũ làm cơ sở duy nhất.
Trước khi quyết định khởi kiện, nên trả lời ba câu hỏi: (i) có đủ chứng cứ về khoản tiền và ngày đến hạn không; (ii) tài sản hoặc nguồn thực hiện nghĩa vụ có thể xác minh hợp pháp là gì; và (iii) thời gian, chi phí dự kiến có tương xứng với khả năng thu hồi không. Nếu đối tác đang trong thủ tục phục hồi, phá sản, cần điều chỉnh chiến lược theo thủ tục đó.
10. Quy trình xử lý công nợ khi đối tác liên tục xin gia hạn
Để tránh việc đàm phán kéo dài vô thời hạn, doanh nghiệp có thể xây dựng một quy trình nội bộ gồm bốn giai đoạn. Các mốc dưới đây chỉ là gợi ý quản trị, không phải thời hạn pháp luật bắt buộc.
Giai đoạn 1 – Chốt hồ sơ nợ: hoàn thành đối chiếu từng khoản, ngày đến hạn và các phản đối của bên nợ; gửi yêu cầu xác nhận kèm bảng kê.
Giai đoạn 2 – Kiểm tra phương án tài chính: đề nghị bên nợ xác nhận số tiền có thể trả ngay, lịch trả, nguồn trả dự kiến và người có thẩm quyền cam kết. Không tiếp tục cấp tín dụng thương mại mới chỉ dựa trên lời hứa chung.
Giai đoạn 3 – Ra quyết định thương lượng: lựa chọn thu ngay một phần, gia hạn có điều kiện hoặc chuyển sang xử lý pháp lý. Quyết định phải nêu rõ người có thẩm quyền miễn giảm lãi, giảm nợ hoặc chấp thuận tài sản bảo đảm.
Giai đoạn 4 – Theo dõi và kích hoạt phương án tiếp theo: lập lịch kiểm tra từng kỳ; nếu bên nợ không thực hiện, rà soát ngay quyền yêu cầu theo thỏa thuận, thời hiệu và rủi ro mất khả năng thanh toán. Không chờ đến kỳ cuối khi đã có căn cứ cho thấy phương án không còn khả thi.
Mẫu đoạn văn yêu cầu đối tác xác nhận kế hoạch thanh toán
Theo Hợp đồng số [●] và các chứng từ giao nhận, chúng tôi ghi nhận khoản thanh toán đến hạn của Quý Công ty là [●] đồng, sau khi trừ số tiền đã thanh toán và các khoản giảm trừ có căn cứ. Chúng tôi đã nhận được thông báo ngày [●] về khó khăn tài chính của Quý Công ty. Để xem xét đề xuất gia hạn, đề nghị Quý Công ty xác nhận bằng văn bản: (i) số tiền còn nợ và khoản có tranh chấp (nếu có); (ii) số tiền có thể thanh toán ngay; (iii) lịch thanh toán cụ thể cho phần còn lại; (iv) người có thẩm quyền ký xác nhận. Việc xem xét đề xuất chưa đồng nghĩa với việc chúng tôi chấp thuận thay đổi thời hạn thanh toán, miễn lãi hoặc từ bỏ các quyền theo hợp đồng và pháp luật, trừ khi có thỏa thuận hợp lệ khác.
Doanh nghiệp cần điều chỉnh đoạn văn theo hồ sơ và bối cảnh thực tế. Đặc biệt, nếu đã có thỏa thuận gia hạn có hiệu lực, không nên gửi văn bản có nội dung phủ nhận thỏa thuận đó.
Doanh nghiệp có thể tự thực hiện việc nhắc thanh toán và đối chiếu khi số tiền rõ ràng, hồ sơ đầy đủ và đối tác vẫn trả theo lịch đã thống nhất. Sự tham gia của luật sư cần được cân nhắc khi bên nợ nhiều lần thay đổi cam kết, đề nghị giảm nợ lớn, tài sản bảo đảm phức tạp, khoản nợ sắp hết thời hiệu hoặc có dấu hiệu mất khả năng thanh toán.
Trong phạm vi dịch vụ được thống nhất, Công ty Luật TNHH Justix có thể rà soát hợp đồng và chứng cứ, lập bảng công nợ, đánh giá các phương án thương lượng, soạn văn bản yêu cầu thanh toán, thỏa thuận gia hạn và đề xuất bước giải quyết tranh chấp tiếp theo. Kết quả bàn giao có thể gồm báo cáo đánh giá pháp lý, bảng yêu cầu thanh toán, danh mục chứng cứ cần bổ sung hoặc dự thảo văn bản phù hợp.
Mục tiêu thực tế là xác định khoản tiền có căn cứ để đòi, cơ chế có thể thu hồi và giới hạn rủi ro khi tiếp tục chờ, thay vì chỉ gia tăng số lần gửi công văn. Trường hợp đối tác thực sự không có khả năng thanh toán, cần cân nhắc thời điểm và thủ tục pháp lý phù hợp để bảo vệ quyền lợi chủ nợ.
Bài viết mang tính tham khảo, dựa trên quy định tại thời điểm đăng. Để được tư vấn cho trường hợp cụ thể, vui lòng liên hệ luật sư.
Nguồn: Công ty Luật TNHH Justix – https://justix.vn/bai-viet/doi-tac-kho-khan-tai-chinh-khat-cong-no · Hotline 037 27 17 888
Chia sẻ:
Bình luận
Bình luận được kiểm duyệt trước khi hiển thị. Chỉ câu trả lời có dấu “Justix xác minh” là của Justix — Justix không bao giờ liên hệ qua số điện thoại để lại trong bình luận. Xem cảnh báo mạo danh
Chưa có bình luận nào. Hãy là người đầu tiên chia sẻ ý kiến.
Hỏi luật sư về vấn đề này
Câu hỏi được gửi riêng tới luật sư, không hiển thị công khai.
Đã gửi nhiều công văn đòi nợ nhưng đối tác vẫn khất trả? Xem cách chốt chứng cứ, kiểm tra thời hiệu, gửi yêu cầu cuối cùng và quyết định khi nào khởi kiện.
Bên mua viện dẫn bất khả kháng không đương nhiên được miễn trả tiền hàng. Doanh nghiệp cần kiểm tra căn cứ, chứng cứ về trở ngại thanh toán và ảnh hưởng riêng tới nợ gốc, lãi, phạt, bồi thường.
Thiếu chữ ký nhận hàng không tự động làm mất quyền đòi tiền. Doanh nghiệp cần đối chiếu từng chuyến giao, người nhận, điều kiện thanh toán và chứng cứ còn thiếu trước khi yêu cầu trả nợ.