Tiền đặt cọc và tiền ứng trước khác nhau thế nào?

Tiền đặt cọc nhằm bảo đảm giao kết hoặc thực hiện hợp đồng; tiền ứng trước thường là một phần giá được trả sớm. Khác biệt này quyết định bên nhận có được giữ tiền hoặc phải trả thêm một khoản tương đương khi giao dịch không tiếp tục hay không. Điều 328 Bộ luật Dân sự 2015 quy định hậu quả đặt cọc, nhưng không thể chỉ dựa vào nội dung chuyển khoản có chữ “cọc” để áp dụng ngay hậu quả đó.

Cần xác định khoản tiền bảo đảm cho việc gì

Theo Điều 328, đặt cọc là việc giao tiền hoặc tài sản luật định trong một thời hạn để bảo đảm giao kết hoặc thực hiện hợp đồng. Nếu hợp đồng được giao kết, thực hiện, tài sản cọc được trả lại hoặc trừ vào nghĩa vụ trả tiền. Trừ thỏa thuận khác, bên đặt cọc từ chối giao kết, thực hiện thì tài sản cọc thuộc bên nhận; bên nhận từ chối thì phải trả lại tài sản cọc và một khoản tương đương giá trị tài sản cọc.

Trong khi đó, việc trả trước 30% để nhà cung cấp mua nguyên liệu có thể đơn thuần là lịch thanh toán. Muốn khoản này đồng thời có chức năng bảo đảm, thỏa thuận phải thể hiện được ý chí đó. Thời điểm giao tiền, hợp đồng, biên nhận và trao đổi trước khi chuyển đều có ý nghĩa khi xác định bản chất.

Hợp đồng không tiếp tục chưa chắc đã phát sinh phạt cọc

Giả định doanh nghiệp trả 100 triệu đồng để bảo đảm ký hợp đồng mua máy sau khi kiểm tra hồ sơ xuất xứ. Nếu hai bên đã thống nhất không đạt tiêu chí xuất xứ thì hoàn tiền, việc bên mua không ký vì hồ sơ không đạt phải được đánh giá theo điều kiện đã thỏa thuận. Không thể bỏ qua điều kiện rồi coi mọi trường hợp không ký là bên mua từ chối để mất cọc.

Tương tự, hợp đồng không tiếp tục do hai bên cùng thống nhất dừng khác với một bên đơn phương từ chối. Trường hợp có sự kiện miễn trách nhiệm, lỗi của bên kia hoặc điều kiện giao dịch chưa xảy ra, cần đối chiếu toàn bộ cam kết và căn cứ pháp luật tương ứng. Điều 351 Bộ luật Dân sự và Điều 294 Luật Thương mại có quy định về miễn trách nhiệm trong phạm vi áp dụng; việc viện dẫn phải gắn với nguyên nhân cụ thể.

Không cộng tiền cọc và tiền phạt một cách tự động

Phạt vi phạm trong hợp đồng thương mại chịu Điều 300 và Điều 301 Luật Thương mại; trách nhiệm đặt cọc xuất phát từ một cơ chế bảo đảm riêng của Bộ luật Dân sự. Không nên mặc định tiền cọc chỉ được bằng 8% giá trị hợp đồng, cũng không nên đổi tên một khoản phạt thành “cọc” để tránh giới hạn pháp luật.

Nếu hợp đồng vừa có đặt cọc vừa có phạt, cần làm rõ nghĩa vụ được bảo đảm, hành vi làm phát sinh từng khoản và ý chí về việc áp dụng đồng thời. Bài toán có thể khác khi tiền đã được chuyển thành một phần giá và nghĩa vụ đặt cọc đã hoàn tất. Một điều khoản “vi phạm bất cứ nội dung nào đều mất toàn bộ tiền đã trả” dễ kéo theo tranh luận về bản chất khoản tiền và mức chế tài.

Nên ghi gì trước khi chuyển tiền?

Thỏa thuận cần chỉ rõ số tiền là đặt cọc hay ứng trước; nếu là cọc thì bảo đảm ký hợp đồng nào hoặc nghĩa vụ thực hiện nào; thời hạn bảo đảm; điều kiện hoàn tiền, khấu trừ và xử lý khi một bên từ chối. Nếu dự kiến ký hợp đồng sau, nên thống nhất những nội dung chính còn phụ thuộc và thời điểm quyết định.

Nếu là ứng trước, cần có lịch thu hồi khoản ứng theo từng đợt giao, cách tính phần giá trị công việc đã làm và thời hạn hoàn lại số dư khi hợp đồng chấm dứt. Bên mua trả ứng lớn có thể đàm phán biện pháp bảo đảm hoàn ứng phù hợp, thay vì chỉ tăng tỷ lệ tiền phạt trên giấy.

Công ty Luật TNHH Justix có thể được liên hệ qua https://justix.vn/ để trao đổi về điều khoản đặt cọc, ứng trước hoặc yêu cầu hoàn tiền trong một giao dịch cụ thể.