Ký hợp đồng cộng tác viên có phải đóng BHXH không?

Doanh nghiệp phải đóng bảo hiểm xã hội (BHXH) cho cộng tác viên nếu thỏa thuận thực chất là hợp đồng lao động và người đó thuộc diện bắt buộc theo Luật Bảo hiểm xã hội 2024. Với công dân Việt Nam, hợp đồng lao động từ đủ một tháng thuộc phạm vi tại điểm a khoản 1 Điều 2, kể cả khi văn bản mang tên khác. Một người làm ca cố định, nhận tiền công và chịu điều hành như nhân viên không được loại khỏi bảo hiểm chỉ vì hợp đồng ghi “cộng tác viên”. 

Khi nào cộng tác viên được coi là người lao động?

Khoản 1 Điều 13 Bộ luật Lao động 2019 nhìn vào nội dung quan hệ: có việc làm được trả công, tiền lương và sự quản lý, điều hành, giám sát của một bên. Điểm a khoản 1 Điều 2 Luật Bảo hiểm xã hội 2024 sử dụng cùng cách xác định này. Tên hợp đồng vì vậy chỉ là một thông tin; cách giao việc và tổ chức thực hiện mới cho biết doanh nghiệp đang thuê lao động hay mua một dịch vụ. 

Xét một ví dụ giả định: công ty thuê cộng tác viên chăm sóc khách hàng trong sáu tháng, xếp ca hằng tuần, chấm công, yêu cầu xin phép khi nghỉ và trả tiền mỗi tháng. Người này làm việc dưới sự phân công của trưởng bộ phận như các nhân viên khác. Những dữ kiện đó cho thấy quan hệ cần được xem xét theo pháp luật lao động và BHXH, dù hợp đồng có ghi người nhận việc “tự chịu trách nhiệm bảo hiểm”.

Việc trả công theo sản phẩm hay cho phép làm từ xa cũng không đủ để loại trừ quan hệ lao động. Doanh nghiệp phải xem toàn bộ cách làm việc, bao gồm người quyết định nhiệm vụ, lịch làm, việc nghỉ và quyền kiểm soát quá trình thực hiện.

Hợp đồng dịch vụ độc lập khác ở đâu?

Theo Điều 513 Bộ luật Dân sự 2015, bên cung ứng thực hiện công việc và bên sử dụng trả tiền dịch vụ. Doanh nghiệp có thể yêu cầu thời hạn, chất lượng, bảo mật, nghiệm thu và sửa lỗi. Tuy nhiên, quyền kiểm tra một sản phẩm dịch vụ khác với việc tổ chức người cung ứng thành một vị trí chịu điều hành hằng ngày. 

Ví dụ giả định khác: một người nhận thiết kế bộ tài liệu trong tám tuần, tự sắp xếp thời gian, được trả phí theo sản phẩm nghiệm thu và sửa sản phẩm không đạt. Nếu không có quan hệ quản lý lao động, đây có thể là dịch vụ độc lập. Thời gian tám tuần không tự làm phát sinh BHXH như một hợp đồng lao động; nghĩa vụ thuế và chứng từ thanh toán cần được xem xét riêng. 

Hai trường hợp có thể cùng nhận tiền định kỳ hoặc cùng làm tại văn phòng công ty. Vì thế, riêng nơi làm việc, kỳ trả tiền hay quyền yêu cầu sửa lỗi đều chưa đủ để kết luận. Bộ phận nhân sự cần đối chiếu hợp đồng với việc giao nhiệm vụ, chấm công và thanh toán thực tế.

Làm ít giờ hoặc đã đóng BHXH ở nơi khác có được miễn không?

Người làm không trọn thời gian được xét theo điểm l khoản 1 Điều 2 Luật Bảo hiểm xã hội 2024: tiền lương tháng phải bằng hoặc cao hơn tiền lương làm căn cứ đóng BHXH bắt buộc thấp nhất. Khoản 2 Điều 7 Nghị định 158/2025/NĐ-CP hướng dẫn tính tiền lương tháng khi thỏa thuận theo giờ, ngày hoặc tuần. Doanh nghiệp cần tính đúng khoản này rồi đối chiếu ngưỡng, thay vì loại cả nhóm bán thời gian. 

Nếu cá nhân có nhiều hợp đồng lao động, khoản 5 Điều 2 quy định cách xác định nơi tham gia. Thông tin đã đóng ở công ty khác có thể ảnh hưởng nghĩa vụ tại hợp đồng sau, nhưng phải xác minh hợp đồng nào đang làm căn cứ. Việc đã có mã số BHXH không chứng minh người đó đang đóng hoặc mọi nghĩa vụ bảo hiểm tại công ty thứ hai đã được giải quyết. 

Người nhận việc đồng ý không tham gia thì sao?

Thỏa thuận không đóng BHXH không làm mất nghĩa vụ bắt buộc. Cơ chế trả thêm tiền tương đương phần đóng của doanh nghiệp tại khoản 3 Điều 168 Bộ luật Lao động 2019 chỉ áp dụng khi người lao động không thuộc đối tượng tham gia các loại bảo hiểm được điều luật xác định. Doanh nghiệp không được dùng cách trả thêm tiền để thay nghĩa vụ tham gia cho người đang thuộc diện bắt buộc.

Nếu đang dùng hợp đồng cộng tác viên, công ty nên kiểm tra từng nhóm công việc. Quan hệ nào thực chất là lao động thì sửa hợp đồng cho phù hợp và xác định nghĩa vụ bảo hiểm đã phát sinh; dịch vụ độc lập thì làm rõ phạm vi, sản phẩm, nghiệm thu và phí, đồng thời thực hiện đúng cách hợp tác đó. Đổi tên hợp đồng mà giữ nguyên việc phân ca, chấm công và điều hành sẽ không giải quyết được rủi ro.

Doanh nghiệp có thể liên hệ Công ty Luật TNHH Justix tại https://justix.vn/ để rà soát hợp đồng cộng tác viên và cách tổ chức công việc đang áp dụng.