Giá nguyên liệu và cước vận chuyển tăng mạnh có phải bất khả kháng không?

Giá nguyên liệu hoặc cước vận chuyển tăng mạnh thường chưa đủ để được ngừng thực hiện hợp đồng với lý do bất khả kháng. Nếu giao dịch vẫn có thể thực hiện nhưng trở nên tốn kém, cần xem điều khoản điều chỉnh giá và khả năng áp dụng cơ chế hoàn cảnh thay đổi cơ bản. Theo pháp luật Việt Nam, Điều 420 Bộ luật Dân sự quy định cơ chế này với những điều kiện riêng; không có một tỷ lệ tăng chi phí chung cứ đạt tới là được miễn trách nhiệm.

Bán bị lỗ và không thể thực hiện là hai vấn đề cần chứng minh khác nhau

Trong ví dụ giả định, doanh nghiệp ký giá cố định để bán hàng nhập khẩu. Sau đó cước vận tải tăng, nhà cung cấp cũng đề nghị tăng giá. Doanh nghiệp thông báo chỉ giao hàng nếu khách hàng trả thêm, còn khách hàng coi đây là vi phạm cam kết ban đầu.

Trước hết phải đọc cách hình thành giá. Giá đã bao gồm cước đến địa điểm nào, có phụ phí được điều chỉnh không và điều kiện điều chỉnh là gì? Nếu hợp đồng đã dành cơ chế cập nhật cước, tranh chấp nên được giải quyết từ cơ chế đó. Nếu giá được chốt không điều chỉnh, biến động thông thường có thể là rủi ro kinh doanh mà một bên đã nhận.

Ngay cả khi nguyên nhân tăng giá là một sự kiện lớn, vẫn phải chỉ ra tác động tới nghĩa vụ cụ thể. Việc có tuyến vận tải khác với giá cao hơn cần được đánh giá bằng báo giá và khả năng thực hiện thực tế. Chỉ nói “chi phí vượt dự kiến” không giải thích được vì sao không thể khắc phục trở ngại theo căn cứ bất khả kháng.

Khi nào có thể đề nghị đàm phán lại theo Điều 420

Điều 420 đòi hỏi đồng thời các điều kiện: thay đổi khách quan sau giao kết, không thể lường trước lúc ký, mức thay đổi đủ lớn làm nền tảng giao kết khác đi, tiếp tục thực hiện gây thiệt hại nghiêm trọng và bên bị ảnh hưởng đã áp dụng biện pháp cần thiết trong khả năng cho phép mà không ngăn chặn, giảm thiểu được ảnh hưởng. Vì vậy, không nên chỉ nộp bảng so sánh hai mức giá.

Doanh nghiệp cần trình bày chi phí tăng ảnh hưởng thế nào đến toàn bộ hợp đồng, khả năng dùng nguồn khác và những biện pháp đã thử. Một mức tăng đáng kể với hợp đồng này có thể chưa tạo thiệt hại nghiêm trọng với hợp đồng khác, nhất là khi có hàng dự trữ hoặc cơ chế phòng ngừa giá.

Khi đủ điều kiện, bên bị ảnh hưởng có quyền yêu cầu đàm phán lại trong thời hạn hợp lý. Nếu không thống nhất, Điều 420 quy định khả năng yêu cầu Tòa án chấm dứt hoặc sửa đổi trong những điều kiện của điều luật. Trong thời gian đàm phán và Tòa án giải quyết, các bên vẫn phải thực hiện nghĩa vụ, trừ thỏa thuận khác.

Đề nghị tăng giá cần đi cùng phương án thực hiện

Nếu CISG áp dụng, cần phân tích theo Công ước và điều khoản hợp đồng. Không thể tự đưa cơ chế Điều 420 vào mọi giao dịch quốc tế hoặc cho rằng Điều 79 luôn trao quyền yêu cầu tăng giá. Việc xử lý khó khăn kinh tế theo CISG cần được xem thận trọng trong từng trường hợp.

Một đề nghị thương lượng nên nêu phần chi phí được kiểm chứng, thời gian áp dụng và các lựa chọn như chia đợt, đổi lịch hoặc chia sẻ một phần phụ phí. Nếu thống nhất, cần ghi nhận ảnh hưởng đến giá, thuế, thanh toán và quyền khiếu nại. Justix hỗ trợ đánh giá căn cứ điều chỉnh, chuẩn bị hồ sơ chi phí và đàm phán phương án giúp doanh nghiệp thực hiện hợp đồng trong giới hạn đã thống nhất.