Giá nguyên liệu tăng, nhà cung cấp trễ hẹn có phải bất khả kháng?

Giá nguyên liệu tăng hoặc nhà cung cấp trễ hẹn không tự động là sự kiện bất khả kháng. Khoản 1 Điều 156 Bộ luật Dân sự 2015 yêu cầu sự kiện khách quan, không thể lường trước và không thể khắc phục dù đã áp dụng mọi biện pháp cần thiết, khả năng cho phép. Trong hợp đồng thương mại, bên viện dẫn miễn trách nhiệm còn phải chứng minh căn cứ theo Điều 294 và thực hiện nghĩa vụ thông báo tại Điều 295 Luật Thương mại.

Cần chứng minh sự kiện làm cản trở nghĩa vụ nào

Một sự kiện lớn xảy ra chưa đủ giải thích vì sao doanh nghiệp không thực hiện được hợp đồng cụ thể. Hồ sơ phải nối sự kiện với nguồn hàng, tuyến vận chuyển, cơ sở sản xuất hoặc công việc bị tác động. Nếu vẫn có phương án thay thế khả thi nhưng chi phí cao hơn, việc không muốn chịu chi phí chưa đồng nghĩa không thể khắc phục.

Giả định nhà cung cấp phụ giao trễ vì thiếu nhân sự thông thường. Bên bán cần xem đây có phải rủi ro trong tổ chức nguồn cung của mình hay do một sự kiện đáp ứng đủ điều kiện bất khả kháng. Việc bên thứ ba gửi thư xin lỗi không tự chứng minh bên bán đã được miễn trách nhiệm với khách hàng.

Điều 294 Luật Thương mại còn cho phép trường hợp miễn trách nhiệm do các bên thỏa thuận và các căn cứ khác được điều luật quy định. Nếu hợp đồng có điều khoản phân bổ rủi ro nguồn cung, phải đọc đúng điều kiện của thỏa thuận đó, không nhất thiết đổi mọi căn cứ miễn trách nhiệm thành bất khả kháng.

Thông báo không thể thay cho chứng cứ

Điều 295 Luật Thương mại yêu cầu bên vi phạm thông báo ngay bằng văn bản về trường hợp miễn trách nhiệm và hậu quả có thể xảy ra; khi trường hợp đó chấm dứt cũng phải thông báo ngay. Nếu không hoặc không kịp thông báo thì phải bồi thường thiệt hại theo quy định của điều này.

Thông báo có ích khi giúp bên kia điều chỉnh kế hoạch: mặt hàng nào bị ảnh hưởng, dự kiến đến khi nào, phần nào vẫn thực hiện được và đã thử phương án nào. Một mẫu thư chỉ ghi “do tình hình bất khả kháng” thường không giải quyết được các câu hỏi đó. Nên cập nhật cùng tài liệu khách quan và lưu chứng cứ về những biện pháp khắc phục đã làm.

Chi phí tăng mạnh có thể đặt ra vấn đề hoàn cảnh thay đổi cơ bản

Điều 420 Bộ luật Dân sự có cơ chế riêng khi hoàn cảnh thay đổi cơ bản, với các điều kiện phải đồng thời đáp ứng: nguyên nhân khách quan sau giao kết; không thể lường trước; mức thay đổi khiến nếu biết trước thì hợp đồng đã không được giao kết hoặc có nội dung hoàn toàn khác; tiếp tục thực hiện gây thiệt hại nghiêm trọng; và bên bị ảnh hưởng đã áp dụng mọi biện pháp cần thiết, khả năng cho phép để ngăn chặn, giảm thiểu tác động.

Đây không phải quyền tự tăng giá hoặc tự ngừng giao hàng. Bên bị ảnh hưởng có thể yêu cầu đàm phán lại trong thời hạn hợp lý; nếu không thỏa thuận được, cơ chế yêu cầu Tòa án xử lý còn có điều kiện riêng. Khoản 4 Điều 420 yêu cầu tiếp tục thực hiện nghĩa vụ trong quá trình đàm phán và giải quyết, trừ thỏa thuận khác.

Tách ba hướng xử lý trước khi gửi đề nghị

Nếu vẫn có thể thực hiện nhưng biên lợi nhuận giảm, nên trước hết xem điều khoản điều chỉnh giá và khả năng thương lượng. Nếu đáp ứng điều kiện miễn trách nhiệm, cần chứng minh, thông báo và xác định phạm vi nghĩa vụ bị ảnh hưởng. Nếu hoàn cảnh thay đổi đạt ngưỡng Điều 420, có thể nghiên cứu cơ chế đàm phán lại và yêu cầu Tòa án theo luật.

Điều 296 Luật Thương mại quy định cơ chế kéo dài thời hạn, từ chối thực hiện trong trường hợp bất khả kháng với những điều kiện, giới hạn và ngoại lệ, bao gồm hợp đồng có thời hạn cố định về giao hàng hoặc hoàn thành dịch vụ. Vì vậy, bất khả kháng cũng không có nghĩa được tự kéo dài vô thời hạn hoặc mọi khoản tiền đã nhận đều được giữ lại.

Công ty Luật TNHH Justix tiếp nhận trao đổi qua https://justix.vn/ về điều khoản miễn trách nhiệm và phương án xử lý hợp đồng bị ảnh hưởng bởi biến động nguồn cung, giá hoặc sự kiện khách quan.