Đã phạt vi phạm có được yêu cầu bồi thường thêm không?

Với hợp đồng thuộc Luật Thương mại, Điều 307 cho phép áp dụng đồng thời phạt vi phạm và bồi thường khi có thỏa thuận phạt, trừ trường hợp luật có quy định khác. Hai khoản có căn cứ khác nhau: tiền phạt dựa trên thỏa thuận hợp lệ; bồi thường phải đáp ứng điều kiện về vi phạm, thiệt hại thực tế và quan hệ nhân quả trực tiếp. Có điều khoản phạt không có nghĩa mọi con số thiệt hại bên bị vi phạm đưa ra đều được chấp nhận.

Không có điều khoản bồi thường vẫn có thể phát sinh trách nhiệm

Điều 302 và Điều 303 Luật Thương mại quy định phạm vi, căn cứ bồi thường; Điều 304 đặt nghĩa vụ chứng minh cho bên yêu cầu. Vì vậy, việc hợp đồng không chép lại điều luật về bồi thường chưa tự loại bỏ quyền yêu cầu theo luật. Ngược lại, phạt vi phạm về nguyên tắc cần có thỏa thuận theo Điều 300.

Cần chú ý khác biệt với khoản 3 Điều 418 Bộ luật Dân sự: nếu các bên chỉ thỏa thuận phạt mà không thỏa thuận vừa phạt vừa bồi thường thì theo cơ chế dân sự này bên vi phạm chỉ phải chịu phạt. Đây là lý do phải xác định luật điều chỉnh trước khi dùng một mẫu điều khoản chung cho mọi giao dịch.

Chứng minh thiệt hại theo từng khoản

Điều 302 Luật Thương mại xác định giá trị bồi thường gồm tổn thất thực tế, trực tiếp và khoản lợi trực tiếp đáng lẽ được hưởng nếu không có vi phạm. Một bảng kê do doanh nghiệp tự lập chỉ là điểm bắt đầu; cần nối mỗi khoản với tài liệu và diễn biến gây ra nó.

Các ví dụ trong bảng là giả định, không phải các khoản mặc nhiên được bồi thường. Nếu mua hàng thay thế rồi tiếp tục sử dụng hoặc bán được lô cũ, phải phản ánh lợi ích và chi phí thực tế, tránh tính lặp tổn thất.

Khoản khách hàng phạt lại có đòi được không?

Giả định nhà cung cấp giao linh kiện chậm, doanh nghiệp bị khách hàng cuối phạt. Việc đã trả tiền phạt cho khách hàng cuối chưa tự đủ để chuyển nguyên khoản đó cho nhà cung cấp. Bên yêu cầu cần chứng minh nghĩa vụ liên quan, vi phạm của nhà cung cấp trực tiếp dẫn đến thiệt hại, khoản phải trả là thực và không thuộc trường hợp được miễn trách nhiệm.

Nếu chính doanh nghiệp cũng giao chậm vì những nguyên nhân độc lập khác, việc quy toàn bộ tổn thất cho nhà cung cấp sẽ khó đứng vững. Khi ký hợp đồng, thông tin về thời hạn dự án và yêu cầu giao hàng nên được đưa vào phạm vi cam kết để các bên hiểu hậu quả của việc trễ.

Phải hạn chế tổn thất dù bên kia có lỗi

Điều 305 Luật Thương mại yêu cầu áp dụng biện pháp hợp lý để hạn chế tổn thất; phần tổn thất đáng lẽ có thể hạn chế được có thể bị yêu cầu giảm. Doanh nghiệp không nên để chi phí tăng liên tục chỉ với lý do sau này sẽ đòi bên vi phạm.

Nên ghi nhận việc đã yêu cầu khắc phục, tìm hàng thay thế, đổi lịch sản xuất hoặc lý do không thể làm các việc đó. Những tài liệu này vừa giúp quyết định kinh doanh, vừa giải thích vì sao chi phí phát sinh là cần thiết. Trước khi gửi yêu cầu, tách rõ tiền phạt theo công thức với thiệt hại theo chứng cứ; tổng yêu cầu lớn hơn không đồng nghĩa hồ sơ thuyết phục hơn.

Công ty Luật TNHH Justix tiếp nhận trao đổi qua https://justix.vn/ về cơ sở yêu cầu phạt, bồi thường và các tài liệu cần chuẩn bị cho tranh chấp hợp đồng.