Cắt giảm nhân sự do tái cơ cấu phải làm những thủ tục nào?

Doanh nghiệp có thể cho người lao động thôi việc khi thay đổi cơ cấu, công nghệ hoặc có lý do kinh tế thuộc Điều 42 Bộ luật Lao động 2019, nhưng phải chứng minh căn cứ và thực hiện thủ tục tương ứng. Muốn giảm chi phí lương không tự là một lý do hợp pháp để cho nghỉ. Cần xác định công việc nào thực sự bị ảnh hưởng, khả năng bố trí tiếp và quyền lợi từng người trước khi quyết định. 

Tái cơ cấu phải thể hiện bằng thay đổi thực tế

Khoản 1 Điều 42 Bộ luật Lao động 2019 xác định các trường hợp thay đổi cơ cấu tổ chức, tổ chức lại lao động; thay quy trình, công nghệ, máy móc, thiết bị gắn với ngành nghề; thay sản phẩm hoặc cơ cấu sản phẩm. Lý do kinh tế tại khoản 2 gồm khủng hoảng, suy thoái và việc thực hiện chính sách, pháp luật của Nhà nước khi cơ cấu lại nền kinh tế hoặc cam kết quốc tế. 

Ví dụ giả định, công ty dừng một dòng sản phẩm và hợp nhất bộ phận quản lý đơn hàng vào vận hành. Hồ sơ cần cho biết nhiệm vụ nào không còn, nhiệm vụ nào được gộp, những vị trí còn lại và khả năng bố trí người đang làm. Chỉ lập sơ đồ tổ chức mới rồi gắn tên nhân viên vào danh sách nghỉ chưa giải thích được vì sao từng người mất việc.

Nếu công ty tuyển lại ngay chính vị trí vừa cắt, cần giải thích sự khác biệt về công việc và nhu cầu sử dụng. Hồ sơ thay đổi phải phù hợp với cách doanh nghiệp thực hiện, thay vì được lập chỉ để chứng minh một quyết định cho nghỉ đã có trước.

Khi nào phải có phương án sử dụng lao động?

Khoản 3 Điều 42 yêu cầu lập phương án theo Điều 44 nếu thay đổi cơ cấu, công nghệ ảnh hưởng việc làm của nhiều người; nếu có chỗ làm mới thì ưu tiên đào tạo lại để tiếp tục sử dụng. Khoản 4 quy định việc lập phương án khi lý do kinh tế khiến nhiều người có nguy cơ mất việc hoặc phải thôi việc. Việc ảnh hưởng ít người không đồng nghĩa được bỏ các nghĩa vụ khác của Điều 42. 

Phương án phải có danh sách người tiếp tục sử dụng, đào tạo lại, chuyển sang không trọn thời gian; người nghỉ hưu, người chấm dứt; quyền, nghĩa vụ và biện pháp, nguồn tài chính thực hiện. Doanh nghiệp vì vậy cần xem khả năng giữ người trước khi xác định danh sách cho nghỉ. 

Tiêu chí lựa chọn người nên gắn với yêu cầu của công việc còn lại và có dữ liệu giải thích. Các Điều 8, 175 Bộ luật Lao động 2019 cấm phân biệt đối xử và hành vi xâm phạm hoạt động đại diện người lao động; lý do cơ cấu không được dùng để che giấu việc lựa chọn trái những quy định này. 

Trao đổi và thông báo trước khi cho thôi việc

Theo khoản 2 Điều 44, doanh nghiệp trao đổi với tổ chức đại diện người lao động tại cơ sở nếu có khi xây dựng phương án, và công khai phương án trong 15 ngày từ ngày thông qua. Việc đối thoại được thực hiện theo Điều 63 và Điều 41 Nghị định 145/2020/NĐ-CP. Hồ sơ cần thể hiện những ý kiến và cách giải quyết, không chỉ việc đã chuyển bản dự thảo. 

Khoản 6 Điều 42 yêu cầu việc cho thôi việc chỉ được tiến hành sau khi trao đổi với tổ chức đại diện tại cơ sở nếu có mà người lao động là thành viên, và thông báo trước 30 ngày cho Ủy ban nhân dân cấp tỉnh, người lao động. Thời hạn này thuộc cơ chế cho thôi việc do cơ cấu, khác với báo trước đơn phương tại Điều 36.

Doanh nghiệp nên xác định đầu mối địa phương được phân công nhận thông báo và lưu tài liệu giao nhận. Hoàn thành việc thông báo không thay thế nghĩa vụ chứng minh căn cứ mất việc và thực hiện phương án sử dụng lao động.

Trợ cấp mất việc khác trợ cấp thôi việc thế nào?

Lương tính trợ cấp là bình quân sáu tháng liền kề theo hợp đồng trước khi chấm dứt. Điều 8 Nghị định 145/2020/NĐ-CP hướng dẫn thời gian làm việc, BHTN, làm tròn và mức tối thiểu khi thời gian tính trợ cấp mất việc dưới 24 tháng. Vì vậy, đã tham gia BHTN đầy đủ chưa đủ để kết luận luôn không có trợ cấp mất việc; cần áp dụng cả quy định về mức tối thiểu. 

Ngoài trợ cấp, còn có lương chưa trả, phép năm chưa nghỉ thuộc khoản 3 Điều 113, quyền lợi đã cam kết và bảo hiểm. Điều 48 quy định thanh toán trong 14 ngày làm việc; trường hợp cơ cấu, công nghệ hoặc lý do kinh tế có thể kéo dài nhưng không quá 30 ngày theo điều kiện luật định.

Nếu tái cơ cấu gắn với chia, tách, sáp nhập, bán hoặc chuyển tài sản, cần xét thêm Điều 43. Doanh nghiệp có thể liên hệ Công ty Luật TNHH Justix tại https://justix.vn/ để rà soát phương án lao động và dự trù nghĩa vụ cho từng nhân sự.