Cảng đóng cửa hoặc tàu đổi tuyến, bên nào chịu rủi ro giao hàng chậm?

Cảng đóng cửa hoặc tàu phải đổi tuyến có thể tạo căn cứ xem xét bất khả kháng, nhưng chưa đủ để kết luận bên nào chịu toàn bộ thiệt hại giao hàng chậm. Cần tách thời điểm giao hàng theo hợp đồng, thời điểm chuyển rủi ro mất mát hàng hóa và nghĩa vụ tổ chức vận chuyển. Incoterms phân bổ một số nghĩa vụ, rủi ro và chi phí; bộ quy tắc này không tự giải quyết bất khả kháng hay chế tài vi phạm.

Hàng chưa đến nơi không phải lúc nào cũng là chưa giao hàng

Trong một tình huống giả định, hàng đã được xếp lên tàu nhưng cảng đến tạm đóng cửa do thiên tai. Bên mua yêu cầu phạt vì hàng chưa về kho, còn bên bán khẳng định đã hoàn thành giao hàng. Cả hai cần quay lại điều kiện giao hàng và cam kết riêng về ngày đến nơi.

Ở một số điều kiện Incoterms, địa điểm được nêu là nơi đến mà người bán phải thu xếp vận chuyển, trong khi điểm giao và chuyển rủi ro nằm sớm hơn. Với các điều kiện nhóm D, điểm giao lại gắn với nơi đến. Vì vậy, chỉ nhìn tên cảng trên hợp đồng mà không đọc điều kiện, phiên bản và địa điểm cụ thể rất dễ nhầm.

Ngay cả khi rủi ro hàng hóa đã chuyển, vẫn phải kiểm tra người bán có thực hiện đúng các nghĩa vụ khác không. Ví dụ, chọn phương thức vận chuyển không phù hợp hoặc giao chứng từ sai có thể tạo một vấn đề riêng. Chuyển rủi ro mất mát không đồng nghĩa mọi nghĩa vụ của người bán đã hoàn tất.

Một sự kiện có thể tác động khác nhau tới từng nghĩa vụ

Nếu CISG điều chỉnh, các Điều 66 đến 70 xử lý chuyển rủi ro, còn Điều 79 xử lý miễn trách nhiệm do trở ngại đáp ứng điều kiện. Hai nhóm quy định này không nên bị nhập làm một. Hàng bị thiệt hại sau khi rủi ro đã chuyển và hàng đến muộn do bên bán đặt chỗ trễ là hai câu hỏi khác nhau.

Với hợp đồng chịu Luật Thương mại Việt Nam, bên viện dẫn sự kiện phải chứng minh căn cứ miễn trách nhiệm và thực hiện nghĩa vụ thông báo. Cần chỉ rõ cảng đóng trong thời gian nào, chuyến tàu có thực sự liên quan và còn tuyến hoặc cảng thay thế phù hợp không. Một bản tin chung về bão không chứng minh được mọi lô hàng đều buộc phải chậm.

Quyết định đổi tuyến cần có dữ liệu và người chấp thuận

Doanh nghiệp nên yêu cầu xác nhận lịch tàu, thông báo cảng, dữ liệu theo dõi lô hàng và báo giá phương án khác. Khi đề nghị đổi cảng hoặc đổi phương thức vận chuyển, cần làm rõ ai được quyết định, ai trả phần tăng thêm và thời điểm dự kiến mới. Nếu chỉ trao đổi “cứ xử lý trước”, tranh chấp chi phí thường xuất hiện khi hóa đơn được gửi sau đó.

Quan hệ với hãng tàu cũng phải được kiểm tra riêng. Việc người bán được miễn trách nhiệm với người mua không tự xóa phí mà hãng tàu hoặc kho bãi có quyền thu theo hợp đồng của họ. Tương tự, không thể dùng một điều kiện Incoterms giữa người mua và người bán để kết luận hãng tàu phải chịu mọi khoản phát sinh.

Khi lô hàng bị gián đoạn, Justix hỗ trợ đối chiếu hợp đồng mua bán, vận đơn và các thông báo để xác định yêu cầu nào có căn cứ. Thương lượng dựa trên lịch vận chuyển và chi phí thực tế thường hữu ích hơn việc tranh luận chung rằng bên nào “chịu rủi ro quốc tế”.